Компания үшін орнықты дамудың негізгі факторлары адамдардың әл-ауқаты, экологиялық тепе-теңдік және сонымен бірге компанияның ұзақ мерзімді қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету болып табылады. Тиісінше, «Компанияның 2022 – 2031 жылдарға арналған Даму стратегиясында» айқындалған қызметі барлық мүдделі тараптардың мүдделерінің теңгерімін сақтай отырып, экологиялық (Environmental), әлеуметтік (Social) және басқарушылық (Governance) қағидаттардыңынтымақтастығы мен бірлігіне негізделген.

Біздің көзқарасымыз

«Самұрық-Энерго» АҚ тұрақты дамуының құрамдас бөліктері

Компания өз қызметін үздік әлемдік практика мен стандарттарға бағдарлана отырып, орнықты даму саласында жүзеге асырады.

Компания өз болашағында ұзақ мерзімді тұрақты даму үшін өзінің экономикалық, экологиялық және әлеуметтік мақсаттарының дәйектілігін қамтамасыз етуге тырысады. «Самұрық-Энерго» АҚ-дағы орнықты даму үш құрамдас бөліктен тұрады: экономикалық, экологиялық және әлеуметтік.

• Компанияның тұрақты дамуының экономикалық құрамдас бөлігі ұзақ мерзімді құнның өсуіне, акционерлер мен инвесторлардың мүдделерін қамтамасыз етуге, процестердің тиімділігін арттыруға, неғұрлым жетілдірілген технологияларды құруға және дамытуға инвестициялардың өсуіне, еңбек өнімділігін арттыруға бағытталған.
• Экологиялық компонент биологиялық және физикалық табиғи жүйелерге әсерді азайтуға, шектеулі ресурстарды оңтайлы пайдалануға, экологиялық, энергия және материалдарды үнемдеу технологияларын қолдануға, экологиялық тұрғыдан қолайлы өнім жасауға, қалдықтарды азайтуға, өңдеуге және жоюға бағытталған.
• Әлеуметтік компонент еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету және жұмысшылардың денсаулығын сақтау, қызметкерлердің құқықтарын әділ марапаттау және құрметтеу, қызметкерлердің жеке дамуы, қызметкерлерге арналған әлеуметтік бағдарламаларды іске асыру, жаңа жұмыс орындарын құру, демеушілік және қайырымдылық, экологиялық және білім беру акцияларын өткізу сияқты әлеуметтік жауапкершілік қағидаттарына бағытталған.

Өзінің орнықты дамуды қамтамасыз етудегі ықпалының маңыздылығын түсіне отырып, «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы 2016 жылдан бастап өз қызметінің барлық бағыттары бойынша орнықты даму қағидаттарын біріктіреді. Тиісінше, біздің даму Стратегиямыз ESG қағидаттары призмасы арқылы Компанияның миссиясы мен көзқарасына қол жеткізуді қамтамасыз етуге негізделген, мұнда негізгі басымдықтардың бірі тұрақты даму болып табылады. Компания тұрақты дамуға әсер ететін жаһандық факторлар жалпы бизнесті жүргізу процесінде сөзсіз шектеулерге, қиындықтарға және тәуекелдерге әкелетінін толық түсінеді.Осыған байланысты компанияның негізгі міндеті-тиісті болжау мен жоспарлау арқылы жоғары тәуекелді жағдайларда өмір сүруді қамтамасыз ету ғана емес, сонымен қатар тәуекелдерді мүмкіндіктерге айналдыру, әрі өзіміздің қоғамда өмір сүріп жатқанымызды және қоршаған орта мен болашақ ұрпаққа қамқорлық жасауымыз керек екенін есте сақтай отырып, күтпеген болашаққа дайындалу. Мұның себебі біздің компанияның қызметі ел экономикасын дамыту, электр энергиясы мен жылуды сенімді жеткізуді қамтамасыз етумен тікелей байланысты.

Біз бизнесті жауапкершілікпен жүргізу, құндылық құрудың бүкіл тізбегінде адам құқықтарын қамтамасыз ету, компания қызметкерлерінің, Компания қызметінің өңірлеріндегі халықтың және тұтастай алғанда қоғамның өміріне қатысу, компания стратегиясына, корпоративтік мәдениетке және өзінің күнделікті қызметіне мүдделер арасындағы оңтайлы теңгерімді сақтай отырып, адам құқықтары мен орнықты даму мақсаттарын сақтау қағидаттарын интеграциялау арқылы, мүдделі тараптар мен Компанияның стратегиялық, өндірістік міндеттері арасындағы тепе-теңдікті сақтай отырып, ерікті міндеттемелер қабылдаймыз.

«Самұрық-Энерго» АҚ тұрақты даму саласындағы қағидаттар

Тұрақты даму саласындағы қағидаттар мүдделі тараптардың мүдделерін құрметтеу, адам құқықтарын сақтау, ашықтық, есеп беру, анықтық, заңдылық, әдепті мінез-құлық, жеке мысал, сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік, мүдделер қақтығысына жол бермеу, жұмысқа орналасу кезінде тең мүмкіндіктер беру, кемсітушіліктің болмауы, жыныстық қудалауға жол бермеу және басқалар болып табылады.

«Самұрық-Энерго» АҚ тұрақты даму қағидаттары үш деңгей бөлінісінде енгізілді:

1. Стратегиялық интеграция - тұрақты даму қағидаттары стратегияға енгізілді.

2. Операциялық интеграция - барлық корпоративтік шешімдерді Компания басшылығы орнықты даму саласындағы қағидаттар мен мақсаттарға сәйкестік критерийлері негізінде қабылдайды.

3. Мәдени интеграция Компанияда оқыту, Компанияның корпоративтік порталында мақалалар орналастыру шеңберінде, сондай-ақ мінез-құлық Кодексі шеңберінде іске асырылады.

«Самұрық-Энерго» АҚ-дағы тұрақты дамуды басқару

Компания тұрақты даму мәселелерін басқаруға стратегиялық көзқарасты ұстанады.

ОРНЫҚТЫ ДАМУДЫ БАСҚАРУ

Тұрақты дамуды жүйелі басқару компанияның тұрақты даму басымдықтарын стратегиялық деңгейде белгілеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ:

• оларды бағдарламалық және жобалық деңгейге дейін егжей-тегжейлеу;
• белгіленген басымдықтар мен көрсеткіштер негізінде осы саладағы қызметтің нәтижелілігін үнемі бағалауды жүзеге асыру;
• пайдаланушылардың қажеттіліктеріне байланысты әр түрлі деңгейдегі егжей-тегжейлеу бойынша есептілікті дайындау және қажет болған жағдайда оған тәуелсіз куәландыруды жүргізу.

Іскерлік этиканының жоғары стандарттарын ұстана отырып, іскерлік әдеттер мен белгілі бір юрисдикциядағы жауапты бизнесті жүргізудің басқа шарттарын ескере отырып, Компания өз қызметінің барлық бағыттары бойынша ашықтық пен заңдылыққа ұмтылады. Ережелерді сақтау бізге ортақ мақсаттармен, мінез-құлық мәдениетімен және дәстүрлермен біріктірілген кәсіпқойлар тобы болып қалуға мүмкіндік береді, сонымен қатар компанияның өзінде де, іскери серіктестермен де өзара түсіністікті сақтауға көмектеседі.

Компания бизнесті жауапты жүргізуге қатысты өзінің міндеттемелерін Қоғамның Директорлар кеңесі мен Басқармасы деңгейінде стратегиялық шешімдер қабылдау және барлық бағыттар бойынша операциялық қызмет (Адам құқықтарын сақтай отырып, адам ресурстарын басқару, жауапты инвестициялық қызмет, Экологиялық тәуекелдерді басқару, жауапты сатып алу рәсімдері, тәуекелдерді сәйкестендіруді басқару, ішкі аудит процестеріндегі мониторинг және т. б.) сияқты басқарудың барлық деңгейлерінде енгізеді.

Директорлар кеңесі саясатты қалыптастыруға жауапты және тиісті саясатты бекіту, үрдістерді жүйелеу арқылы, қызметтің негізгі көрсеткіштерін бекітіп, қабылданған міндеттемелердің орындалуын бақылай отырып, тұрақты дамуды енгізуге стратегиялық басшылық пен бақылауды және Компаниядағы комплаенс құрылымының сақталуын жүзеге асырады.

Атқарушы орган өз өкілеттігі шеңберінде орнықты даму қағидаттарын, комплаенс-рәсімдерді енгізу, саясаттарды орындау бойынша жұмыс жүргізеді және оның нәтижелерін Директорлар кеңесінің назарына жеткізеді. Орнықты даму мәселелерін дайындау мақсатында Директорлар кеңесі мен басқарма жанынан комитеттер құрылған, олардың құзыреттеріне орнықты даму мәселелерін мұқият және терең зерделеу кіреді.

Біздің Компания операциялық қызметтің халыққа және қоршаған ортаға теріс әсерін барынша азайтуға, қоршаған ортаға зиян келтіретін өндірістік апаттардың алдын алуға, сондай-ақ табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану мен молықтыруды қолдауға ұмтылады. Біз энергия тиімділігін арттыруды, ресурстарды үнемдеуді және баламалы энергия көздерін пайдалануды жақтаймыз. «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы сақтық қағидатының негізгі ережелерімен бөліседі. Қоршаған ортаға әсерді бағалау шеңберінде жаңа жобалар мен объектілерді іске қосу алдында Компания міндетті түрде қоғамдық пікірді анықтау және әсерді бағалау процесінде оны есепке алу мақсатында жоспарланған қызмет және оның ықтимал әсері туралы жұртшылықты хабардар етуге бағытталған бірқатар іс-шараларды жүзеге асырады. Барлық іс-шаралар стейкхолдерлермен өзара іс-қимыл жоспарына енгізілген, жобалардың әрқайсысы бойынша мониторинг жүзеге асырылады, оның нәтижелері жыл сайын Директорлар кеңесінің назарына жеткізіледі. Жоспармен «Самұрық-Энерго» АҚ сайтында мына сілтеме бойынша танысуға болады:

www.samruk-energy.kz/ru/corporate-governance/corporate-documents#6

Біз ESG қызметін жүзеге асыру үшін негізгі құжат ретінде тұрақты даму Нұсқаулығын әзірледік. Тұрақты даму саласындағы Нұсқаулық адамның іргелі құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуді реттейді. Құжат Компанияның өзі қызметінің шеңберінде ғана емес, сонымен бірге «Самұрық-Энерго» АҚ-мен жұмыс істейтін үшінші тұлғаларға қатысты халықаралық деңгейде жарияланған адам құқықтарын қолдау туралы Компанияның ұстанымын білдіреді.

Адам құқықтарын сақтау саласындағы қағидаттар атқаратын лауазымына қарамастан «Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлерінің қызметі сәйкес келуі тиіс жоғары кәсіби және этикалық стандарттарды белгілейтін мінез-құлық Кодексінде көрсетілген. Адам құқықтары мінез-құлық Кодексінде бекітілген еңбек жағдайлары мен тең жалдау шарттарында, кемсітушілік пен қысымға тыйым салуда көрініс тауып. қамтамасыз етіледі. Кодекстің нормалары мен ережелерін орындау Компанияның барлық қызметкерлері, Директорлар кеңесі, Басқарма мүшелері және бізбен жұмыс істейтін үшінші тұлғалар үшін міндетті болып табылады.

Мінез-құлық Кодексімен мына сілтеме бойынша танысуға болады:

www.samruk-energy.kz/ru/corporate-governance/corporate-documents#2

Этикалық мінез-құлықтың жоғары стандарттарын ұстанатын, өз қызметінің кез келген саласы Адам құқықтарының тікелей немесе жанама түрде бұзылуына ықпал етпеуін қамтамасыз етуге жауапты Компания бола отырып, Жеткізушілермен қарым-қатынасты нығайту мақсатында Компания Жеткізушілер үшін басшылыққа алынатын қағидаттар әзірледі.

Компанияда осы саладағы халықаралық стандарттар мен үздік тәжірибелерге сәйкес келетін комплеанс жүйені құру мақсатында «Самұрық-Энерго» АҚ қызметінде туындайтын комплаенс-тәуекелдерді анықтау, бағалау, алдын алу және бақылау, сыбайлас жемқорлық пен парақорлық көріністеріне нөлдік төзімділікті қалыптастыру, сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті қалыптастыру және комплаенс тәуекелдерінің алдын алу жөніндегі іс-шаралар жүргізіледі. Комплаенс жүйесін дамыту шеңберінде Компания өз жұмысының тиімділігінің жоғары деңгейін ұстап тұруға, компанияның ауқымды стратегиялық мақсаттарын ескере отырып, бизнеске бағдарланған және тәуекелдерді басқаруда белсенді болуға ұмтылады.

Орнықты даму саласындағы білім деңгейін арттыру шеңберінде жыл сайын басшылық пен қызметкерлер үшін арнайы сессиялар, сондай-ақ компанияның орнықты даму саласындағы басшылықтың нормалары мен ережелерінің периметрін қамтитын орнықты даму саласындағы оқыту іс-шаралары өткізіледі.

Комплаенс саласындағы қызметкерлердің хабардарлығын арттыру, оларды сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл жөніндегі заңнаманың соңғы өзгерістері туралы хабардар ету үшін Компанияда тұрақты негізде оқыту жүргізіледі.

Тұрақты даму саласындағы тәуекелдерді басқару

Компания өз операциялық қызметінде тәуекелге бағдарланған тәсілді қолдана отырып, ұзақ мерзімді келешекте құнның тұрақты түрде ұлғаюына және бәсекеге жоғары қабілеттілікке қол жеткізуге тырысады.

Біз тәуекелдерді басқару құралдарын және тұрақты дамуға жүйелі тәсілді пайдалана отырып, тәуекелдерді кешенді бағалауды тұрақты негізде жүргіземіз:

• орнықты дамудың жаһандық факторларының әрекетіне байланысты ағымдағы және келешек тәуекелдерді бағалау;
• экономикалық, әлеуметтік-демографиялық және экологиялық трендтерді болжамдау;
• Компанияның өзі қызмет ететін өңірге тигізетін ағымдағы ықпалының әлеуметтік, экологиялық және экономикалық аспектілерін талдау;
• Компанияның өзі қызмет ететін өңірге тигізетін ықпалын басқару жөніндегі шараларды әзірлеу, тәуекелдерді төмендету және мүмкіндіктерді іске асыру;
• жалпы тәуекел мәдениетін арттыру, тәуекелдерді басқару жөніндегі шаралардың тиімділігін талдау, ағымдағы және келешек тәуекелдерге байланысты мүмкіндіктерді анықтау

Тәуекелдерді басқару орнықты дамудың ажыратылмас бөлігі болып табылады. Компания барлық стейкхолдерлер алдындағы өзінің жауапкершілігін мәлімдейді, сондай-ақ орнықты дамудың тәуекелдерін уақытылы бағалау, бақылауды жүргзуге және оларды басқаруға міндеттенеді. Бұл жерде үш құрамдас бөліктің-экономикалық, экологиялық және әлеуметтік қимасындағы анықтама ішкі де, сондай-ақ сыртқы да стейкхолдерлер үшін кеңінен қарастырылады.

Осылайша, «әлеуметтік тәуекелдерді» анықтау Компанияның қызмткерлері/акционерлері алдындағы жауапкершілікті ғана білдіріп қоймайды, сондай-ақ халықтың денсаулығы мен қауіпсіздікті, жергілікті қоғамдастықтардың жұмыс істеуіне қатысты құралдарды, әлеуметтік байланыстылықты, мәдени ресурстарды, осал топтар, гендерлік теңдік, жеткізілімдер тізбегінде туындайтын және өнім берушілердің құқықтарына қатысты тиісті еңбек нормаларының сақталмауына байланысты тәуекелдерді де қамтиды.

Экологиялық тәуекелдер тек жергілікті деңгейде экологияға тигізетін әсер ғана емес, сонымен қатар жалпы алғанда, климаттың өзгеруіне де тигізетін әсер ретінде көрсетілді.

Экономикалық тәуекелдер Компанияның қандай да бір активінің жергілікті қоғамдастыққа тигізетін экономикалық әсері ретінде ғана емес, сонымен қатар бүкіл елімізге тигізетін әсер ретінде кеңейтіліп көрсетілді.

Компаниядағы басқарушылық шешім мәселелерін басқару жүйесін дамыту

Тұрақты даму саласындағы басқару жүйесі компанияда 2016 жылдан бастап корпоративтік басқару Кодексінің нормалары мен ережелері негізінде енгізілді. 2016 жылы алғаш рет Басқарушылық шешім саласындағы тәсілдер мен саясатты реттейтін тұрақты даму саласындағы Нұсқаулық бекітілді. Үздік халықаралық тәжірибелерге сәйкес орнықты даму саласындағы Нұсқаулық 2018 және 2019 жылдары қайта қаралды.

Тұрақты даму саласындағы іс-шараларды іске асыру шеңберінде 2018 жылы тұрақты даму саласындағы бастамалар Жоспары енгізілді, ол 2019 және 2022 жылдары қайта қаралды.

Тұрақты даму бастамаларының тізімін анықтау үшін Компания назар аударуға тұрарлық тақырыптардың кең ауқымын, соның ішінде ұйымның даму стратегиясы мен бизнес үлгісін, Компания мен мүдделі тараптар үшін тұрақты даму тұрғысынан маңызды тақырыптарды, тұрақты даму саласындағы маңыздылық матрицасын және тәуекелдерді қарастырды.

Тұрақты даму мәселелері бойынша хабардарлық деңгейін арттыру

Үздік әлемдік тәжірибелерді ұстана отырып, «Самұрық-Энерго» АҚ тұрақты даму мәселелері бойынша хабардарлық деңгейін арттырады:

• 2022 жылдың қыркүйегінде компанияның барлық қызметкерлері үшін «ESG саласындағы корпоративтік есеп беру жүйесі» тақырыбында PwC халықаралық кеңесшілерінің тренингі ұйымдастырылды.
• 2022 жылғы желтоқсанда «Корпоративтік басқару және орнықты даму» департаменті басқарма мүшелері мен Компанияның құрылымдық бөлімшелерінің басшыларының қатысуымен орнықты даму мәселелеріне арналған арнайы сессия өткізді.
• Компанияның 2022-2031 жылдарға арналған даму стратегиясын жаңартуға байланысты «Корпоративтік басқару және орнықты даму» департаменті «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобына ESG жүйесін енгізу"тақырыбында портфельдік компаниялармен онлайн кездесу ұйымдастырды.
• Компанияның лауазымды тұлғалары мен қызметкерлерінің біліктілігін арттыру мақсатында тұрақты даму аспектілері туралы «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобына ESG қағидаттарын енгізу Директорлар кеңесінің мүшелері, Басқарма мүшелері мен басшылары үшін корпоративтік тренинг өткізілді.

Маңыздылығын бағалау

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметі тікелей қаржылық – экономикалық нәтижелері аясынан да асып түсетін ықпалға ие. Ұзақ мерзімді болашақта табысқа жету үшін біз өз қызметіміздің нәтижелерін мүдделі тараптар мен қоғамның, соның ішінде жалпы болашақ ұрпақтың қажеттіліктеріне сәйкес келтіруге тырысамыз. Биылғы жылы маңыздылықты бағалау процесі GRI 2021 нұсқаулығының жаңартылған әдістемелеріне және басқа да бірқатар жетекші стандарттарға сәйкес экономикаға, қоршаған ортаға, адамдар мен адам құқықтарына ең маңызды әсерлерді анықтауға және басымдыққа бағытталған.

Маңызды тақырыптарды анықтау кезінде біз GRI Standards 2021, GRI 12: Coal Sector 2022 және SASB халықаралық стандарттарында компанияның ESG әсері мен жауапкершілік аймақтарын жалпы бағалау мақсатында қалыптастырылған тақырыптардың әдістемелік тәсілдерін және ұсынылған тізімдерін қарастырдық. TCFD ұсыныстары климаттың өзгеруінің компанияға және оның мүмкіндіктеріне әсеріне қатысты маңызды тақырыптарды анықтауда қолданылды. Сондай-ақ маңызды мәселелер тізбесін қалыптастыру кезінде біз Қазақстан қор биржасының (KASE) талаптарын басшылыққа алдық.

Есепті кезеңде біз олардың стратегиялық әсерін нақтылау үшін 2021 жылғы есепте ашылған маңызды тақырыптарға бағалау жүргіздік. Ол үшін біз ішкі және сыртқы мүдделі тараптарға сауалнама жүргіздік.

Біз үшін ең маңызды ESG мәселелерін анықтау үшін біз өз қызметіміздің әртүрлі салаларын, соның ішінде жеткізу тізбегін, өндірістік қызметті, қызметкерлер мен қауымдастықтарды және корпоративтік басқаруды талдадық.

ESG маңыздылығын бағалау төмендегі мәселелерді талдауды қамтыды:

• біздің ESG саласындағы қызметіміз
• ESG саласындағы заманауи үрдістер
• заңнама және нормативтік-құқықтық база
• тұрақты даму саласындағы сыртқы стандарттар мен жүйелер
• саладағы бәсекелестер немесе қызмет түрі мен сипатына жақын компаниялар
• мүдделі тараптардың пікірлері

Әсерді бағалау кезінде ішкі сарапшылар мүдделі тараптармен сауалнамалар жүргізді, бүкіл құн тізбегі бойындағы іскерлік қызметтің ең маңызды оң және теріс, нақты және ықтимал, қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді салдарын зерттеді және оларды басымдығы бойынша реттеді. Нақты теріс әсердің маңыздылығы әсердің ауырлығымен, ықтимал теріс әсердің маңыздылығы – ауырлығымен және ықтималдығымен анықталды. Нақты оң әсердің маңыздылығы әсер ету ауқымымен, ал ықтимал оң әсердің маңыздылығы масштаб пен ықтималдықпен анықталды.

Ең маңызды ESG мәселелерін түпкілікті таңдауға жаңа әдістемелік тәсілдерді қолдану, атап айтқанда «қос маңыздылыққа» негізделген таңдау, яғни компанияның қаржылық нәтижелеріне, біздің бизнес құнымызға әсер ететін біз үшін маңызды тақырыптар ғана емес, қоғам үшін де маңызды тақырыптарды таңдау әсер етті (мүдделі тараптар тұрғысынан).

Бұл ретте жария етудің жалпы тізбесі халықаралық есеп беру практикасын талдау, ұқсас салалар мен өлшемдерден компанияларға ұсынылатын ашылатын индикаторлардың тізбесі және ашылуға күтулер, сондай-ақ GRI standards 2021 стандарттарына сәйкес есептілік қағидаттары мен есептілікке қойылатын талаптар тұрғысынан сәйкестік туралы пайымдаулар, атап айтқанда орнықты даму контексті негізінде қалыптастырылды.

Сондай-ақ, біз «Самұрық-Энерго»АҚ қызметі туралы мүдделі тараптарға неғұрлым салмақты және шынайы түсінік беруге мүмкіндік бере отырып, біздің қызметіміздің ерекшелігін және Компанияның ықпалын едәуір дәрежеде көрсететін нәтижелілік индикаторларының қосымша тізімін анықтадық. Осы есепті дайындау барысында біз ұқсас компаниялардың жылдық есептерінің бенчмаркингін жүзеге асырдық. Салыстырмалы талдауды жүзеге асыру үшін 2021 жылдың нәтижелері бойынша ақпаратты ашу саласындағы жеті көшбасшы компания, сондай-ақ энергетикалық сектор компаниялары бойынша жылдық есептер пайдаланылды. Бенчмаркинг нәтижелерін, инвесторлардың күтулерін, биржалардың талаптарын, Жылдық есептерде ақпаратты ашу саласындағы үздік тәжірибелер мен трендтердің ұсынымдарын ескере отырып, 2022 жылдың қорытындысы бойынша «Самұрық-Энерго» АҚ Жылдық есебінде есепке алу үшін негізгі ұсынымдар, сондай-ақ ақпаратты ашу индикаторлары қалыптастырылды.

Біздің мүдделі тараптарымызбен белсенді өзара іс-қимылдың арқасында біз басым маңызды мәселелерді және өзіміз ықпал ете алатын немесе қазірдің өзінде ықпал ететін қызмет түрлеріне ресурстар мен уақытты бөлудегі одан шығатын реттілікті сәтті анықтай алдық.

Біздің маңызды тақырыптар тізімі GRI Standards, Жаһандық келісім қағидаттарымен және БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарымен салыстырылғанын жеке атап өткен жөн, бұл олардың орнықты даму саласындағы ең кең таралған тәжірибелер мен стандарттарға толық сәйкестігін көрсетеді.

Маңызды тақырыптар тізімі

2022 жылы біздің маңызды тақырыптар тізімі өзгерді өйткені біз маңыздылықты бағалау кезінде қолданылатын тәсілдерді өзгерттік және кеңейттік, атап айтқанда:

1. Біз «Самұрық-Энерго» АҚ-ның қоршаған ортаға, экономикаға және қоғамға (адам құқықтарын қоса алғанда) әлеуетті және нақты әсерін және осы әсердің Жаһандық есеп беру бастамасының (GRI) жаңартылған стандарттары талап ететіндей мүдделі тараптардың бағалауы мен шешімдеріне елеулі әсерін бағаладық. Ағымдағы есеп GRI 2021 нұсқасының әмбебап стандарттарына сәйкес әзірленді.

2. Біз тұрақты даму мәселелерінің өнімділікке, нарықтағы жағдайға, қаржылық нәтижелерге және «Самұрық-Энерго» АҚ табысты дамуының жалпы мүмкіндіктеріне, сондай-ақ адамдар мен қоршаған ортаға әсерімізге және оны басқару мүмкіндігіне қалай ықпал ететінін қарастырдық.

3. Қос маңыздылық тәсілдерін қолданумен қатар, біз «Самұрық-Энерго» АҚ үшін бүгінгі күні маңызды емес, бірақ алдағы жылдары немесе онжылдықта елеулі бола алатын, яғни «динамикалық» маңыздылық атауымен белгілі әдіснамалық тәсілдерді пайдаланған тақырыптарды да қарастырдық.

4. Осы жылы маңыздылықты бағалау процесі аяқталғаннан кейін біз өзіміз үшін маңызды болған тақырыптардың алдыңғы есепті кезеңдермен салыстырғанда өзгергенін көрдік. Бұл мүдделі тараптардың күтуіндегі өзгерістерді, маңыздылықты анықтау тәсілдерінің эволюциясын және ESG ақпаратын ашуға жаңа, кеңейтілген талаптардың енгізілгенін байқатады.

МАҢЫЗДЫ ТАҚЫРЫПТАРДЫҢ ТІЗІМІ

БҰҰ Жаһандық шартының принциптері

Біз климаттық өзгерістердің әсерінен әлемде туындайтын экологиялық және әлеуметтік мәселелерді түсінеміз және өз көзқарастарымызды үнемі дамытып, жетілдіре отырып, жетекші компаниялар арасында ESG тәжірибесінің ең дамыған деңгейлерінің бірін көрсетуге тырысамыз. «Самұрық-Энерго» АҚ 2011 жылдан бастап БҰҰ-ның Жаһандық шартына қосылды және өз қызметін қоршаған ортаны қорғау, әлеуметтік жауапкершілік және қызметтің барлық бағыттары бойынша үздік корпоративтік басқару қағидаттарын енгізуге шоғырландырды.

Біз жаһандық шартқа қол қойған қатысушылармен ынтымақтастыққа даярмыз әрі бірлескен күш-жігер мен тәжірибе алмасу бизнесті барлық мүдделі тараптар үшін тұрақты етуге мүмкіндік беретініне сенімдіміз.

БҰҰ-ның Жаһандық шартына қосылу шеңберінде біз жыл сайын қол жеткізілген прогресс туралы хабарламалар жариялаймыз www.unglobalcompact.org және www.samruk-energy.kz/ru/navigation-and-support/sustainable-development#tab13 сайттарында орналастырылады.

БҰҰ - ның Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуге қосқан үлесіміз

«Самұрық-Энерго» АҚ өз қызметіне тұрақты даму қағидаттарын кіріктірді, сондай-ақ БҰҰ-ның тұрақты дамуының 17 мақсатын ұстанды. Компания өз қызметін жүзеге асыра отырып, БҰҰ-ның тұрақты дамуының мынадай мақсаттарына қол жеткізуге үлес қосуға ұмтылады:

Мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл

Мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл жасау «Самұрық-Энерго»АҚ үшін маңызды. Ашықтық қағидатын басшылыққа ала отырып, біз кездесулерге, талқылаулар мен диалогқа даярмыз, әрі өзара мүдделерді есепке алуға, компания мен мүдделі тараптардың мүдделері арасындағы құқықтар мен тепе-теңдікті сақтауға негізделген мүдделі тараптармен ұзақ мерзімді ынтымақтастықты құруға ұмтыламыз.

Компания қызметінің даму стратегиясы мен жоспарына, сондай-ақ Жалғыз акционер мен басқарушы органның шешімдеріне сәйкестігін қамтамасыз ете отырып, мүдделі тараптармен өзара іс-қимылды басқаруды «Самұрық-Энерго»АҚ Басқармасы жүзеге асырады.

Біздің мүдделі тараптармен өзара іс – қимылымыздың басты мақсаты - Компанияның стратегиялық дамуы мен қызметін жетілдіру жолдарын дұрыс таңдау, тұрақты дамудың Компания да, оның мүдделі тараптары да, қоғам да- барлығы ұтатын деңгейіне қол жеткізуге жәрдемдесу.

Мүдделі тараптармен тиімді өзара іс-қимыл жасауға төмендегі жағдайлар мүмкіндік береді:

• компанияға айтарлықтай әсер ететін стейкхолдерлерді және олардың компанияға тәуелділік дәрежесін анықтау;
• ішкі және сыртқы мүдделі тараптардыңқажеттіліктерін, үміттері мен пікірлерін анықтау және талдау;
• қиындықтар мен перспективаларды, сондай-ақ ішкі және сыртқы мүдделі тараптарды толғандыратын маңызды мәселелерді анықтау және талдау;
• маңыздылық матрицасын құруды, мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл жоспарын және/немесе стейкхолдерлермен Байланыс жоспарын әзірлеуді жүргізу.

Біз өз клиенттеріміз бен қызметкерлеріміздің, серіктестеріміздің және жеткізушілеріміздің дамуына, болашағына инвестиция салуға дайынбыз. Компанияның да, жергілікті қоғамдастықтың да тұрақты дамуын қамтамасыз етуге дайынбыз. Біздің қатысуымыздың аумағы үшін маңызды салаларға әлеуметтік инвестицияларды жүзеге асыруға әзірміз. Сыртқы және ішкі сын-тегеуріндерге барабар және икемді жауап беру үшін барлық тұлғалармен өзара іс-қимылды дамытуға дайынбыз.

Сондай-ақ, біз «сақтық»қағидатының негізгі ережелерімен келісеміз. Компанияның жаңа жобалары мен объектілерін іске қоспас бұрын, қоршаған ортаға әсерді бағалау шеңберінде, қоғамдық пікірді анықтау және әсерді бағалау процесінде оны есепке алу үшін жоспарланған қызмет және оның ықтимал әсері туралы жұртшылықты хабардар етуге бағытталған бірқатар шаралар міндетті түрде жүзеге асырылады.

«Ашықтық» қағидатын ескере отырып, стейкхолдерлермен өзара іс-қимыл шеңберінде біз жыл сайын жылдық есеп шығарылғаннан кейін жылдық есептілікте ашылған ақпараттың теңгерімділігі мен толықтығына тексеру жүргіземіз, сондай-ақ Компанияның және оның мүдделі тараптарының қызметіне елеулі әсер ететін тақырыптар мен аспектілерді айқындаймыз.

Барлық осындай іс-шаралар «Самұрық-Энерго» АҚ стейкхолдерлер картасына және мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл тәжірибесіне негізделген стейкхолдерлермен өзара іс-қимыл жоспарына енгізілген. Жоспар сонымен қатар компанияның мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу принциптерін, мүдделі тараптарды сәйкестендіру және талдау тәсілін, мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу талаптарын, шағымдарды беру және қарау тетіктерін және мүдделі тараптармен өзара әрекеттесу шараларын сипаттайды. Компания жоспардың орындалуына мониторинг жүргізеді, нәтижелері Директорлар кеңесінің назарына жеткізіледі.

2022 жылы «Самұрық-Энерго» АҚ мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл жоспарының іс-шаралары толық көлемде орындалды. Жоспарға сәйкес «Самұрық-Энерго» АҚ еншілес және тәуелді ұйымдары 2022 жылы қолданыстағы инвестициялық жобалар бойынша стейкхолдерлермен (ПВЗС) бекітілген өзара іс-қимыл жоспарларына мониторинг жүргізді.

«Самұрық-Энерго» АҚ-ның БҰҰ Жаһандық шартында бекітілген орнықты даму қағидаттарына негізделген 2022-2031 жылдарға арналған стратегиясы, атап айтқанда, мүдделі тараптардың картасын және өзара іс-қимыл әдістерін/ арналарын құруды қамтиды.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ СТЕЙКХОЛДЕРЛЕР КАРТАСЫ

Төртбұрыштың көлемі компанияның стейкхолдерлермен өзара әрекеттесу дәрежесін көрсетеді. Ең кіші өлшем – өзара әрекеттесудің шектеулі деңгейі. Көлемі ұлғайған сайын өзара әрекеттесу дәрежесі артады.

МҮДДЕЛІ ТАРАПТАРДЫҢ НЕГІЗГІ ТОПТАРЫМЕН ӨЗАРА ІС-ҚИМЫЛ

Тұрақты даму саласындағы халықаралық ынтымақтастық

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ-НЫҢ ҰЛТТЫҚ ЖӘНЕ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҰЙЫМДАРҒА/ҚАУЫМДАСТЫҚТАРҒА ҚАТЫСУЫ

Адам құқықтарын сақтау

«Самұрық-Энерго» АҚ Қазақстанның энергожүйесінде стратегиялық позицияны иелене отырып және елдегі ең ірі энергохолдингтердің бірі бола отырып, өз ықпалының маңыздылығын түсінеді және бизнесті жауапты жүргізу, құн құрудың бүкіл тізбегі бойынша адам құқықтарын қамтамасыз ету, Компания және тұтастай қоғам қатысатын өңірлердегі қызметкерлердің, халықтың өміріне қатысу бойынша ерікті міндеттемелерді қабылдайды. Мұның бәрін стратегияның, корпоративтік мәдениеттің және өзінің күнделікті қызметінің, мүдделі тараптардың мүдделері мен Компанияның стратегиялық міндеттері арасындағы оңтайлы теңгерімді сақтай отырып, адам құқықтары мен орнықты даму мақсаттарын сақтау қағидаттарын интеграциялау жолымен жүзеге асырады.

Адам құқықтарын қорғау саласында «Самұрық-Энерго» АҚ Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасын, сондай – ақ халықаралық құқықтың жалпыға бірдей танылған қағидаттары мен нормаларын-адам құқықтарының Жалпыға бірдей декларациясын, Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіні, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пактіні, адам құқықтары аспектісінде кәсіпкерлік қызмет саласындағы БҰҰ-ның Басшылық қағидаттарын басшылыққа алады.

Өз қызметімізді Қазақстан Республикасының Конституциясына негіздей отырып, біз адам құқықтары мен бостандықтарының сақталуын және адам құқықтарын бұзатын және/немесе мұндай бұзушылықтардың себебі жанама түрде болуы мүмкін әрекеттердің қабылданбауын мойындаймыз, кепілдік береміз және қамтамасыз етеміз. Адам құқықтарын сақтау саласындағы қағидаттар мен нормалар «Самұрық-Энерго» АҚ-ның жоғары кәсіби және этикалық стандарттарды белгілейтін мінез-құлық Кодексінде көрсетілген, олар атқаратын лауазымына қарамастан біздің қызметкерлеріміздің қызметіне сәйкес келуі тиіс. Кодекстің нормалары мен ережелерін орындау Компанияның барлық қызметкерлері, Директорлар кеңесі, Басқарма мүшелері және бізбен жұмыс істейтін үшінші тұлғалар үшін міндетті.

Біз қызметкерлердің еңбек құқықтары мен бостандықтарына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, тегіне, мүліктік, отбасылық, әлеуметтік және лауазымдық жағдайына, жасына, тұрғылықты жеріне, дініне, сеніміне, қоғамдық бірлестіктерге немесе қандай да бір әлеуметтік топтарға жатуы немесе жатпауына, сондай-ақ қызметкердің кәсіби қасиеттеріне байланысты емес басқа да жағдайларға байланысты қандай да бір артықшылықтарға ие болуына шектеулерді қабылдамаймыз.

Адам құқықтарын сақтау саласындағы негізгі талаптар қызметкерлерді комплаенс мәселелері бойынша оқытудың базалық бағдарламасына кіреді. Біз сондай-ақ адам құқықтары саласындағы қоғамның позициясы, адам құқықтарына қатысты өтініштер мен шағымдарды беру үшін кері байланыс мүмкіндіктері туралы персоналды хабардар ету үшін барлық ішкі байланыс арналарын пайдаланамыз.

Адам құқықтары саласындағы тәсілдерді іске асырудың тиімділігін бағалау үшін Компания «жедел желіге» өтініштерді тұрақты негізде талдайды, құқықтардың ықтимал бұзылуы туралы өтініштерді алған кезде кәсіпорындарда тексерулер жүргізеді. Бағалау нәтижелері Директорлар кеңесіне жеткізіледі.

Біз заңнама нормаларын сақтауды және өндірістік қауіпсіздік саласындағы өз корпоративтік стандарттарымызды орындауды топтың жеткізушілері мен мердігерлерінен талап етеміз. Компанияның негізгі құжаттарының бірі- адамның іргелі құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуді реттейтін тұрақты даму саласындағы Басшылық. Құжат халықаралық деңгейде жарияланған адам құқықтарын компанияның өзі қызметі шеңберінде ғана емес, сонымен қатар «Самұрық-Энерго» АҚ өзара іс-қимыл жасайтын үшінші тұлғаларға қатысты қолдау туралы біздің ұстанымымызды білдіреді.

Біз этикалық мінез-құлықтың жоғары стандарттарын ұстанамыз, біздің қызметіміздің кез келген саласы Адам құқықтарының тікелей немесе жанама түрде бұзылуына ықпал етпеуін қамтамасыз ету жауапкершілігін қабылдаймыз. Өнімді ұсынушылармен қарым-қатынасты нығайту үшін біз корпоративтік және әлеуметтік жауапкершілік ұзақ мерзімді коммерциялық табысты қамтамасыз етуде маңызды және нарықта, жұмыс орнында, қоғамда жасайтын қарым-қатынастар мен әрекеттерде көрініс табуы керек деген сенімге негізделген өнім ұсынушыларға арналып жасалып, басшылыққа алынатын қағидаттарды әзірледік.

Мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл жасау «Самұрық-Энерго»АҚ үшін маңызды. Тиімді өзара іс-қимыл құру үшін мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл саласындағы үздік әлемдік тәжірибелерді басшылыққа ала отырып, біз компания қызметін басқару процесінің барлық кезеңдерінде барлық мүдделі тараптардың мүдделерін ескеруге және ескеруге мүмкіндік беретін бірқатар қағидаттарды қолданамыз. Атап айтқанда, біз «сақтық» қағидатының негізгі ережелерімен бөлісеміз. Стейкхолдерлермен өзара іс-қимыл шеңберінде компания өткізетін барлық іс-шаралар «стейкхолдерлермен өзара іс-қимыл жоспарына» енгізілген.

Компанияда Адам құқықтары жағдайына мониторинг жүргізетін, еңбек ұжымдарымен этика және мінез-құлық кодекстерінің нормаларын және комплаенс-саясатты түсіндіру бойынша жұмыс жүргізетін омбудсмен қызметі жұмыс істейді.

Адам құқықтарының (қызметкерлердің) және адам құқықтары саласындағы халықаралық нормалардың сақталуын бақылауды комплаенс қызметі және кәсіподақ ұйымдары жүзеге асырады. Құқықтары бұзылған жағдайда қызметкерлер компанияның барлық кері байланыс арналарына жүгіне алады.

«Самұрық-Энерго» АҚ балалар еңбегін пайдаланбайды және мәжбүрлі еңбекті пайдалануға жол бермеу бойынша қатаң ұстанымға ие. Бұл талаптар барлық ЕТҰ топтарына, сондай-ақ жеткізушілер мен мердігерлік ұйымдарға қолданылады.

Қызметкерлер - «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобының ең үлкен құндылығы және табыстың ажырамас құрамдас бөлігі. Біз персоналды басқару жүйесінің тиімділігін үнемі арттыруға тырысамыз. Әлеуметтік жауапкершілік шеңберіндегі біздің негізгі міндеттеріміз: қызметкерлер үшін тартымды жағдайлар жасау, ішкі таланттарды сақтау және жоғары кәсіби кадрларды тарту, компанияда әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету.

Біз мүдделі тараптардың мүдделерін құрметтейміз, қолданыстағы еңбек заңнамасын, корпоративтік және кәсіби этика қағидаттарын мүлтіксіз сақтаймыз. Біздің корпоративтік мәдениетіміздің маңызды бөлігі жұмысқа орналасу кезінде тең мүмкіндіктерді қамтамасыз ету, кемсітушілікке жол бермеу, адам құқықтарын сақтау болып табылады. Біздің көзқарасымыз барлық жастағы адамдардың өмір сүру сапасы мен әл-ауқатын арттыру, инклюзивті және сапасы жағынан тең дәрежеде білім беруді қамтамасыз ету, өмір бойы білім алу үшін мүмкіндіктер жасау, сондай-ақ гендерлік теңдікке қол жеткізу және барлық адамдар үшін лайықты еңбек жағдайларын қамтамасыз ету туралы БҰҰ Тұрақты даму мақсаттарымен сәйкес келеді.

Кадр саясаты- адами әлеуетті дамытуға бағдарланған, сондай-ақ стратегия шеңберінде көзделген іс-шараларды табысты іске асыру үшін персоналдың құзыреттерін дамыту қажеттілігін айқындайтын, персоналды басқару саласындағы іргелі құжат.

Қызметкерлерді басқару саясаты жұмыскерлер үшін тартымды жағдайлар жасауға, «Самұрық-Энерго» АҚ қатысу өңірлеріндегі негізгі және аса беделді жұмыс берушілердің бірі болуға бағытталған. Персоналды басқару саясаты жұмыскерлер үшін тартымды жағдайлар жасауға, «Самұрық-Энерго» АҚ қатысу өңірлеріндегі негізгі және аса беделді жұмыс берушілердің бірі болуға бағытталған.

Компанияның кадрлық саясаты мынадай тұрақты даму қағидаттарына негізделген – мүдделі тараптардың мүдделерін құрметтеу, адам құқықтарын сақтау, ашықтық, есеп беру, анықтық, заңдылық, этикалық мінез-құлық, жеке ұлгі көрсету, сыбайлас жемқорлыққа төзбеушілік, мүдделер қақтығысына жол бермеу, жұмысқа орналасу кезінде тең мүмкіндіктер беру, кемсітушіліктің болмауы, жыныстық қудалауға жол бермеу және басқалар.

HR функциясының стратегиялық рөлі еңбек ресурстарын сандық және сапалық тұрғыдан болашаққа жоспарлаудан көрінеді.

Персоналды басқару саласындағы топтың тиімділігі мен өнімділігі ай сайынғы немесе тоқсандық есептер негізінде бағаланады. Персоналды басқару жүйесін үнемі жетілдіре отырып және қызметкерлер мен олардың отбасылары үшін жаңа әлеуметтік бағдарламалар әзірлей отырып, біз БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізуге ықпал етеміз.

Тартымды еңбек жағдайларын жасау

«Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы Қазақстан Республикасының ірі жұмыс берушілерінің қатарына кіреді. 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша персоналдың тізімдік саны 17 650 адамды құрады. Орташа жұмыс өтілі-13 жыл. Біздің қызметкерлердің орташа жасы-34. 2022 жылы толық жұмыспен қамтылған қызметкерлердің үлесі 100% құрады.

ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР САНЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ, АДАМ

2022 жылы «Самұрық-Энерго» АҚ корпоративтік орталығының 150 қызметкерден тұратын ұйымдық құрылымы мен штат саны бекітілді²¹.

Әртүрлілік және инклюзивтілік

Жұмыс орнында тең мүмкіндіктер мен инклюзивтілікті қамтамасыз ету адам құқықтарын құрметтеудің негізгі элементі болып табылады. Біз Директорлар кеңесінің қызметкерлері мен мүшелерінің әлеуметтік-мәдени әртүрлілігін қамтамасыз етуге тырысамыз және кемсітушіліктің кез келген түріне төзбеушілікті көрсетеміз. Әртүрлілік пен инклюзивтілік біздің ұзақ мерзімді табысымыз үшін өте маңызды, бұл таланттарды тартуға, шақыруға және сақтауға көмектеседі және қызметкерлерімізге ең жақсы нәтижеге қол жеткізу үшін жайлылық пен қолдау көрсетеді. Инклюзивті және құрамы әр түрлі персонал қоғамның өзгеріп отыратын үміттеріне тиімді бейімделуге және нарықтық өзгерістерге жан-жақты.

Біз кемсітушіліктің кез келген түріне үзілді-кесілді қарсы тұрамыз және барлық қызметкерлер мен кандидаттарға құрметпен қарауды қамтамасыз етуге тырысамыз. Біз қызмет бойынша алға жылжудың әр кезеңінде барлығына бірдей мүмкіндіктер жасау үшін жұмыс істеп жатырмыз.

Қызметкерлерді ұйым ішінде алға жылжыту кезінде үміткерлерге тең мүмкіндіктер берілетініне кепілдік береміз. Біз тартылған таланттардың алуан түрлілігін кеңейтуге тырысып, қызметкерлерді жалдау кезінде теңдік қағидатын басшылыққа аламыз. Мұның бәрі біздің бизнесімізге қажетті инновациялық шешімдерді енгізу кезінде әртүрлі жыныстағы, жастағы және шығу тегі бар адамдардың әртүрлі көзқарастарынан, тәжірибелерінен және білімдерінен пайда алуға мүмкіндік береді. Біз қызметкерлер құрамының әртүрлілігін қолдайтынымызды мақтан тұтамыз және әрбір қызметкер өзін қабылдағанын, құрметтейтінін және еститінін сезінетін қолайлы жұмыс атмосферасын құруға ұмтыламыз. Біздің қызметкерлер бізбен бірге өз әлеуетіне жете алатынын біледі және проблемалар туралы сөйлескенде өздерін қауіпсіз сезінеді.

Біз директорлар кеңесін, жоғары және орта буын басшылығын қоса алғанда, «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобының барлық деңгейлерінде әртүрлілікті арттыруға ұмтыламыз. Директорлар кеңесіне тағайындаулар, сондай-ақ жоғары және орта буын басшылық лауазымдары үміткердің еңбегі, тәжірибесі, білімі мен дағдылары негізінде жүзеге асырылады, бұл сараптамалық білімнің тепе-теңдігі мен алуан түрлілігін қамтамасыз етеді.

Білім деңгейі мен кәсіби тәжірибенің, сондай-ақ директорлар мен қызметкерлердің жеке қасиеттерінің үйлесімі әртүрлі пікірлер мен кеңірек білім базасын қамтамасыз етеді.

Тұрақты дамуды басқару жүйесін жетілдірудің жол картасына²² сәйкес 2023 жылдың І тоқсанында компанияда кемсітушілікке жол бермеу саласындағы Саясат енгізілді.

Гендерлік теңдік

Біздің қызметкерлер арасында әйелдерге қарағанда ер адамдар көп, бұл саланың ерекшелігі мен кәсіпорындардағы физикалық еңбек ерекшеліктеріне байланысты. Дегенмен, біздің кадрлық саясатымыз тұрақты дамудың негізгі элементі ретінде «БҰҰ-әйелдер» серіктестігі және БҰҰ Жаһандық шарты шеңберінде әзірленген гендерлік теңдіктің жеті қағидатын ұстанады:

• гендерлік теңдікті қамтамасыз ету жөніндегі шараларды белсенді қолдауды қалыптастыру
• әйелдер мен ер адамдарға әділ көзқарас-гендерлік кемсітушіліктің болмауы, оқыту мен даму бағдарламаларына, мансаптық өсу мен жұмысқа орналасуға тең көзқарас пен қол жетімділік
• адам құқықтарын құрметтеу және қолдау, кемсітушіліктің болмауы
• барлық қызметкерлердің денсаулығын, қауіпсіздігін және әл-ауқатын қамтамасыз ету
• бизнестегі әйелдердің біліміне, біліктілігін арттыруға және кәсіби өсуіне жәрдемдесу, әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейтуге ықпал ететін тәжірибелерді қолдану
• жергілікті қоғамдастық деңгейінде тең құқықты насихаттау
• гендерлік теңдікке қол жеткізудің нәтижесін бағалау мен оның жетістіктерінің нәтижелері туралы жұртшылықты хабардар етуа

Сондай-ақ, біз іс-шаралар жоспарын әзірледік және қызметкерлер құрамындағы және кадрлық резерв құрамындағы әйелдер санын ұлғайтуды, басшылық лауазымдардағы әйелдердің оңтайлы санына қол жеткізуді көздейтін орнықты даму саласындағы бастамалар жоспарындағы қызметтің негізгі көрсеткіштерін белгіледік.

Есепті кезеңде «Гендерлік теңдік» бағдарламасы шеңберінде корпоративтік орталық, АлЭС және ESC ЖШС қызметкерлері компанияның басшы органдарында әйелдердің үлесін арттыруға бағытталған модульдік оқытудан өтті, сондай-ақ KAZENERGY Әйелдер энергетикалық клубының өкілдерімен және Қырғызстан энергетика саласындағы әйелдер қауымдастығының делегациясымен іскерлік кездесуге қатысты.

ЖЫНЫСЫ БОЙЫНША ҚЫЗМЕТКЕРЛЕР, АДАМ

ЖЫНЫСЫ БОЙЫНША БӨЛУДЕГІ БАСШЫ ОРГАНДАРДЫҢ ҚҰРАМЫ, АДАМ

Инклюзивті орта құру

«Самұрық-Энерго» АҚ мүмкіндігі шектеулі адамдарды жұмысқа орналастыруға қатысты заңнаманың барлық талаптарын сақтайды. 2022 жылы компанияда 211 мүмкіндігі шектеулі адам жұмыс істеді.

Кадрларды іріктеу және кадрлардың ауысуы

Қызметкерлерді жалдау кезінде «Самұрық-Энерго» АҚ-ның басымдығы ол адамдардың жұмысының тиімділігі болып табылады. Кандидаттарды іріктеу кезінде олардың уәждемесіне және Компанияның корпоративтік құндылықтарына сәйкестігіне ерекше назар аударылады.

Барлық білікті кандидаттардың жұмысқа орналасуына тең қолжетімділікті қамтамасыз ету үшін бос орындар орыс және қазақ тілдерінде компанияның сайтында және «Samruk Qyzmet» бірыңғай онлайн рекрутинг платформасында орналастырылады (www.qsamruk.kz ). Конкурстық іріктеу қорытындысы бойынша барлық үміткерлерге кері байланыс беріледі, ал нәтижелер «Samruk Qyzmet»платформасында жарияланады. Конкурстық рәсімдерді өткізу кезінде ішкі кандидаттардың, оның ішінде Компанияның таланттар пулынан кандидаттардың басым құқығы болады.

2022 жылы 2449 адам жұмысқа қабылданды, оның 28% – әйелдер (2021 жылмен салыстырғанда 9% - ға көп).

2022 жылы персоналдың жалпы айналымы 13% құрады, бұл сала бойынша орташа есеппен «норма шегінде» критерийіне сәйкес келеді. 2021 жылмен салыстырғанда кадрлардың айналымы есептеу әдістемесі мен тәсілдерінің өзгеруіне байланысты өсті, осылайша 2022 жылы себептерге қарамастан (өз бастамасы бойынша, тараптардың келісімі бойынша, зейнеткерлік жасқа, сандарды оңтайландыруға және т.б. байланысты) барлық жұмыстан босатылған қызметкерлер есепке алынды.

КАДР АЙНАЛЫМЫНЫҢ ДИНАМИКАСЫ, %

Еңбекақы

Еңбекке лайықты сыйақы деңгейі- қызметкерлерді тиімді жұмыс істеуге ынталандырудың негізгі құралы. Компания жауапты жұмыс беруші ретінде өз қызметкерлерін лайықты жалақымен қамтамасыз етуге тырысады. 2022 жылы топ қызметкерлерінің орташа жалақысы айына 402 990 теңгені құрады. Компанияда жалақыны үнемі индекстеу жүргізіледі, сондай-ақ сыйлықақы беру жүйелері енгізілген.

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлеріне еңбекақы төлеу және сыйлықақы беру Қағидалары – қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеу және ынталандыру жөніндегі негізгі құрамдас пакеттер ресми түрде айқындалған компанияның негізгі ішкі құжаты.

ЖАЛАҚЫ ҚОРЫ, МЫҢ ТЕҢГЕ

2022 жылы еншілес және тәуелді ұйымдардың әкімшілік және өндірістік персоналының жалақысы қайта қаралып, 10 – нан 32% - ға дейін ұлғайтылды, 16 мыңнан астам қызметкер қамтылды, жалақысы төмен қызметкерлерге ерекше назар аударылды.

«Самұрық-Энерго» АҚ өз қызметкерлеріне орташа нарықтық мәндер деңгейінде немесе одан жоғары деңгейде еңбекақы төлеуді қамтамасыз етуге ұмтылады.

КОМПАНИЯДАҒЫ ОРТАША ЖАЛАҚЫНЫҢ ЕЛДЕГІ ДЕҢГЕЙГЕ ҚАТЫНАСЫ, ТЕҢГЕ

Негізгі жалақыдан басқа, Ұжымдық шартқа сәйкес Қоғамда тағы мынадай үстемақы түрлері бар:

• үстеме жұмыс, мереке және демалыс күндері, түнгі уақытта жұмыс ақысын төлеу
• сыйлықақылар мен қосымша ақылар
• ауыр жұмыстармен, зиянды (ерекше зиянды), қауіпті еңбек жағдайлары бар жұмыстармен айналысатын қызметкерлерге еңбекақы төлеу
• ақылы қосымша жылдық демалыс
• қызметкерлерге еңбек шарты бұзылған кезде, зейнетке шығуға байланысты үш жалақы мөлшерінде өтемақы төленеді

Әйелдердің ең төменгі жалақысы мен мужчин ең төменгі жалақысының арақатынасы 100% құрайды. Ерлер мен әйелдердің жалақысы тең, ал қызметкерлердің жалақысы еңбек жағдайлары мен жалақысына байланысты, яғни еңбек жағдайларына байланысты ер адамдарға зиянды еңбек жағдайлары, кәсіби шеберлігі және басқа төлемдер үшін қосымша үстемақы төленеді.

ӘЙЕЛДЕР МЕН ЕР АДАМДАРДЫҢ БАЗАЛЫҚ СЫЙАҚЫСЫНЫҢ АРАҚАТЫНАСЫ, ТЕҢГЕ

Қызметкерлерді ынталандыру және тарту

«Самұрық-Энерго» АҚ-ның қолданыстағы ынталандыру жүйесі қызметкерлердің әлеуетін барынша ашуға бағытталған. Мотивация мен қатысуды арттыру үшін энергетика күні, Тәуелсіздік күні, Шахтер күні және т.б мемлекеттік және ұлттық мерекелерге біржолғы сыйлықақы төлемдері, материалдық емес сыйақылар мен жеңілдіктер (марапаттар, алғыс хаттар, грамоталар) көзделген.

Сондай- ақ, жұмысты оқытумен ұштастыратын қызметкерлерге емтихан немесе орнату сессиялары, дипломдық жобаны дайындау және қорғау, бітіру емтихандарын тапсыру кезеңіне қосымша демалыс беріледі.

Сонымен қатар, қызметкерлерді ынталандыру үшін корпоративтік марапаттар мен ынталандырулар қарастырылған. Қазақстан Республикасы Күні мен энергетика күнін мерекелеу аясында мемлекеттік, ведомстволық, салалық және корпоративтік наградаларды, сондай-ақ «Самұрық-Қазына»АҚ наградаларын тапсыра отырып, компанияның ерекше көзге түскен қызметкерлеріне құрмет көрсетілді. 2022 жылдың қорытындысы бойынша «Самұрық-Энерго» АҚ компаниясы тобының 532 қызметкері мемлекеттік, салалық және корпоративтік наградаларға ұсынылды.

Алынған кері байланыс негізінде Компания қызметкерлердің әл-ауқатын жақсарту бойынша ұсыныстар жасайды.

Жастар саясаты

Жас мамандардың белсенділігін ұйымдастыру, жетілдіру және арттыру үшін компанияда «Jas Energy» жастар ісі жөніндегі Кеңес жұмыс істейді, бұл олардың әлеуметтік және операциялық міндеттерді шешудегі белсенділігін арттыруға, корпоративтік мәдениетті дамытуға қатысуға ықпал етеді.

Жастар саясатын дамыту жөніндегі бағдарламаны іске асыру шеңберінде «Самұрық-Қазына» АҚ компаниялар тобында (бұдан әрі – Қор) 2022 жылы челлендж мен жастар форумының өтуі негізінде Қордың портфельдік компанияларынан, олардың ЕТҰ-дан және филиалдарынан «Жеті Қадам» жас көшбасшыларды дамыту модульдік бағдарламасына қатысу үшін 50 жас маман іріктелді.

Қор компаниялары тобының жас мамандарын даярлау шеңберінде олардың көшбасшылық әлеуетін дамыту, оларды басқару құзыреттерін енгізу техникасымен таныстыру, коммуникативтік дағдыларды дамыту, командада жұмыс істей білу, бюджеттік жоспарлау қағидаттарын түсіну үшін «Самұрық-Энерго»АҚ компаниялар тобының 5 қызметкері қатысатын жастар пулы қалыптастырылды.

Жұмыс тәжірибесі жоқ жас мамандарға қажет болған жағдайда құрылымдық Бөлімше персоналының ішінен тәлімгер бекітіледі. Тәлімгер құрылымдық бөлімшенің тікелей басшысы немесе бір уақытта екіден көп емес жаңа қызметкерлерді оқыта алатын жетекшілік ететін басшы болуы мүмкін.

Тәлімгердің рөлі-мүмкін болатын қиындықтар, жиі кездесетін қателіктер туралы хабардар ету, қызметтің функционалдық бағытына сәйкес Қоғамның құрылымдық бөлімшелерімен және бөгде ұйымдармен өзара іс-қимыл тәртібі туралы таныстыру, корпоративтік этика нормалары мен мінез-құлық ережелерін түсіндіру, сондай-ақ жұмыста практикалық көмек көрсету.

Әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету

Біз әлеуметтік қорғауды қамтамасыз етуге және өз қызметкерлеріміз үшін қолайлы еңбек жағдайларын жасауға ұмтыламыз. Компания қызметкерлерге жұмысшылар мен олардың отбасы мүшелерінің әл-ауқаты мен қауіпсіздігін арттыруға бағытталған көптеген бағдарламаларды ұсынады.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО»АҚ ӘЛЕУМЕТТІК КЕПІЛДІКТЕРІ МЕН ЖЕҢІЛДІКТЕРІ

Ерікті медициналық сақтандыру бағдарламалары

Компанияда қызметкерлерге арналған ерікті медициналық сақтандыру бағдарламалары бар, олар мыналарды қарастырады:

• тәулік бойы жұмыс істейтін консультациялық-диспетчерлік қызмет көрсету;
• тәулік бойы жұмыс істейтін жедел медициналық көмекке қызмет көрсету;
• амбулаториялық-емханалық көмек;
• стационарлық емдеу;
• стоматология және дәрі-дәрмектер, шетелге шығатын азаматтарды сақтандыру, жүктілік пен босанудың барлық кезеңіне медициналық бақылау және отбасы мүшелерін тегін тіркеу сияқты қосымша қызметтер.

Зейнеткерлер мен мүмкіндігі шектеулі жандарды қолдау

Компания жұмыс істемейтін зейнеткерлер мен мүгедектерге әлеуметтік қолдау көрсету мақсатында мынадай іс шараларды іске асырады:

• зейнеткерлікке шыққан қызметкерге біржолғы жәрдемақы төлеу;
• компанияның жұмыс істемейтін зейнеткерлеріне Қазақстан Республикасының ұлттық және мемлекеттік мерекелеріне және Энергетика күніне материалдық көмек көрсету;
• компанияның жұмыс істемейтін зейнеткерлерін моральдық-психологиялық қолдау көрсету үшін компания өткізетін мерекелік және салтанатты іс-шараларға шақыру;
• мүмкіндігінше мүгедектерге (компанияда жұмыс істеген кезде мүгедектік алған және еңбек қызметін тастап кеткен) емделуге, қосымша тамақтануға, дәрі-дәрмек сатып алуға, егер мүгедек осы көмек түрлеріне мұқтаж болса және оларды тегін алмаса, басқа мамандыққа даярлауға материалдық көмек төлеу.

Біздің компанияның барлық қызметкерлері заңнамаға сәйкес бала күтімі бойынша демалыс алуға құқылы. Компания отбасылық құндылықтарға үлкен мән береді балалы болған қызметкерлерге материалдық қолдау көрсетеді.

Қызметкерлерді сауықтыру үшін Компания еңбек сіңірген жылдары үшін жыл сайынғы ақылы еңбек демалысына қосымша күндер ұсынады, Салауатты өмір салтын жүйелі түрде насихаттайды, компания қызметкерлерінің мүгедек балалары мен жетім балаларына санаторий демалысы мен балаларды сауықтыру орталықтарының құнын ішінара өтеуді жүзеге асырады.

Мәселен, 2022 жылы «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы қызметкерлерінің 400-ден астам баласы Іле Алатауының етегіндегі энергетиктердің спорттық-сауықтыру лагерінде теңіз деңгейінен 1 800 м биіктікте сауықтырылды. Сонымен қатар, Топ қызметкерлері жыл сайын «Қайың тоғайы» демалыс базасында және Павлодар, Қостанай және Оңтүстік Қазақстан облысының үздік санаторийлерінде сауықтырудан өтті. Сондай-ақ, Қазақстан Республикасының түрлі емдеу-сауықтыру кешендерінде санаторий-курорттық емдеу қамтамасыз етілді.

Біз қызметкерлердің спортпен шұғылдануын қолдаймыз. Есепті кезеңде «Серіктес «жергілікті кәсіподағы» ҚБ «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ қызметкерлері арасында тоғызқұмалақ, шахмат, армрестлинг, стритбол, волейбол, бильярд және теннистен жарыстар өткізді.

Ұжымдық шарт

«Самұрық-Энерго» АҚ Ұжымдық шарты- қызметкерлердің еңбек құқықтарын, экономикалық және әлеуметтік кепілдіктерін қорғаудың кепілі. Шарт еңбек қатынастарын реттейді және Компания мен қызметкерлер арасындағы тиімді диалогты жүзеге асыруға ықпал етеді. Ұжымдық шартқа сәйкес операциялық өзгерістер туралы хабарламаның ең аз кезеңі - бір ай.

Ұжымдық шарттармен қамтылмаған қызметкерлердің еңбек қатынастары (еншілес және тәуелді ұйымдарда ұжымдық шарт болмаған жағдайда) Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сәйкес еңбекақы төлеу және әлеуметтік төлемдер жөніндегі ішкі нормативтік құжаттармен реттеледі.

Ұжымдық шарттармен ұсынылатын әлеуметтік төлемдер мен жеңілдіктерге мыналар жатады:

• демалысқа, баланың туылуына, үйлену тойына, жерлеуге (қызметкер мен жақын туыстарына), зейнеткерлерді емдеуге, төтенше жағдайларға және т. б. материалдық көмек.
• табысынан айырылуына байланысты материалдық көмек (жүктілік және босану бойынша демалыс, жаңа туған баланы асырап алуға байланысты демалыс)
• ерікті медициналық сақтандыру
• қызметкерлер мен балаларды санаторий-курорттық емдеу
• 50, 60 және 70 жылдық мерейтойға байланысты біржолғы көтермелеу, мерекелік, мәдени-бұқаралық және спорттық іс-шараларды өткізуге арналған шығыстар, балаларға арналған жаңа жылдық сыйлықтар және т. б.
• несиелерді төлеу
• асыраушысының зақымдануы мен одан айырылғаны үшін жәрдемақы.

Ұжымдық шарттармен қамтылмаған қызметкерлерге еңбекақы төлеу және әлеуметтік төлемдер жөніндегі ішкі нормативтік құжаттар қолданылады.

Кәсіподақ ұйымдары

Қызметкерлердің кәсіптік, экономикалық және әлеуметтік еңбек құқықтары мен кәсіптік мүдделерін реттеу мен қорғауды қызметкерлердің әлеуметтік әріптестіктегі уәкілетті өкілдері – кәсіподақ ұйымдары жүзеге асырады.

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлердің өз мүдделерін қорғау жөніндегі бірлестіктерге кіру құқығын таниды. Біз сондай-ақ қызметкерлердің өз өкілдерін таңдау құқығын қолдаймыз және Қазақстан Республикасының заңдары мен практикаларына сәйкес осы үшін қажетті жағдайларды қамтамасыз етеміз.

Қызметкерлерді дамыту және оқыту

Біз қызметкерлерді дамыту мен оқытуды өндірістік міндеттерді шешу, жабдықтардың үнемді, апатсыз және тиімді жұмысын қамтамасыз ету үшін қызметкерлердің кәсібилігі мен біліктілігінің қажетті деңгейін қамтамасыз етіп қана қоймай, сонымен қатар Қоғамның корпоративтік мәдениетін дамытуға ықпал ететін тұтас жоба ретінде қарастырамыз.

Компанияда қолданыстағы «Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлерін кәсіптік оқыту және бейімдеу қағидалары оқытудың мақсаттарын, міндеттерін, негізгі түрлерін, «Самұрық-Энерго» АҚ құрылымдық бөлімшелерінің өзара іс-қимыл тәртібін, Қоғам қызметкерлерін кәсіптік және ішкі оқытуды ұйымдастыру кезіндегі қызметкерлердің, құрылымдық бөлімшелер басшыларының жауапкершілігін, өкілеттіктері мен міндеттерін айқындайды.

ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ ОҚЫТУ ШЫҒЫНДАРЫ

Ережелер сонымен қатар қызметкерлердің кәсіби дамуы және Қоғамның бюджет қаражатын тиімді пайдалану саласындағы іс-әрекеттер мен рәсімдерді жүйелейді.

Персоналды дамыту және оқыту бағдарламаларының негізгі бағыттары:

• жылу электр станцияларының көмір қазандығын/бу турбиналарын пайдалану
• «тәлімгерлік» және «ішкі жаттықтырушыларды даярлау» тренингтері
• МВА және ЕМВА бағдарламалары
• ағылшын тілін үйрену курстары
• персонал қызметінің функционалдық бағыты бойынша семинарлар, тренингтер және конференциялар
• таланттар пулын/кадрлық резервті оқыту және дамыту

Бағдарламаларды іске асыру сертификат немесе біліктілік куәлігін бере отырып, өндірістен қол үзіп те, қол үзбей де көзделеді.

КОМПАНИЯ БОЙЫНША ОРТАША ЕСЕППЕН БІР ҚЫЗМЕТКЕРГЕ ЖҰМСАЛҒАН ОҚУ САҒАТТАРЫНЫҢ ОРТАША САНЫ, АДАМ / САҒ

ЖЫНЫСЫ БОЙЫНША БІР ҚЫЗМЕТКЕРГЕ ЖҰМСАЛҒАН ОҚУ САҒАТТАРЫНЫҢ ОРТАША САНЫ, АДАМ / САҒ

САНАТТАР БОЙЫНША БІР ҚЫЗМЕТКЕРГЕ ЖҰМСАЛҒАН ОҚУ САҒАТТАРЫНЫҢ ОРТАША САНЫ, АДАМ / САҒ

Таланттар және кадрлық резерв

Бәсекеге қабілеттілікті сақтау және дамыту, сыртқы және ішкі сын-тегеуріндерге белсенді ден қою, перспективалы және жоғары кәсіби қызметкерлердің әлеуетін арттыру, өзіміздің басқарушы кадрларымызды тәрбиелеу мақсатында біз сабақтастық пен таланттарды басқару жүйесін дамытамыз.

Компания объективтілік, ашықтық, әділдік, еріктілік және тиімділік қағидаттарына негізделе отырып және «Самұрық-Энерго»АҚ таланттарын басқару жөніндегі қағидаларға сәйкес бірыңғай кадр резервін қалыптастырады.

«Самұрық-Энерго» АҚ Директорлар кеңесі және компаниялар тобының басқару органдары Басшылық позицияларға сабақтастық жоспарын қалыптастыруға және орындауға көп көңіл бөледі.

Кадр резервін қалыптастыру және дамыту процесі «Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлерінің қызметін бағалау қағидаларына сәйкес жүзеге асырылатын қызметкерлердің қызметін жыл сайынғы бағалаумен тығыз интеграцияланған:

• өзін-өзі бағалауды, Дағдылар мен әлеуетке шолуды, қызметтің тиімділігі мен даму мүмкіндіктерін арттыру бойынша бағыттарды бағалауды және ұсынуды қамтитын мақсаттар мен құзыреттерді кешенді (қорытынды) бағалау
• қызметтің тоқсан сайынғы аралық шолуы-есепті кезеңдегі мақсаттардың орындалу дәрежесінің мониторингі.

Бағалау нәтижелері бойынша таланттар картасы, кадр резерві қалыптастырылады, резервшілердің жеке даму жоспарлары (ОЖБ) әзірленеді, тартылған менторлық, тағылымдамалар мен сабақтастық бағдарламалары дамиды.

Қорытынды бағалау нәтижелері лауазымдық жалақының өзгеруін, сондай-ақ жылдық сыйлықақы төлемдерін қалыптастыру кезінде тиісті шешімдер қабылдау үшін негіз болып табылады. 2022 жылы 130 адам нәтижелілік және мансаптық даму бағасын алды.

КОМПАНИЯ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ҚЫЗМЕТ НӘТИЖЕЛІЛІГІ МЕН МАНСАПТЫҚ ДАМУЫН БАҒАЛАУ

Білім беру жүйесімен өзара іс-қимыл

Сенімді кадрлық резервті қалыптастыру мақсатында Компания Қазақстанның жетекші жоғары оқу орындарымен белсенді өзара іс-қимыл жасайды. Біз дуальды оқытуды дамытуға қатысамыз. Сонымен қатар, жоғары оқу орындарының студенттері мен түлектеріне кейіннен жұмысқа орналасу мүмкіндігімен өз кәсіпорындарында өндірістік және диплом алдындағы практикадан өтуді ұсынамыз. 2022 жылы 372 студент компанияда оқу-өндірістік практикадан өтті, 172 студент практика мен тағылымдамадан өтті.

Компания ынтымақтастық орнатқан негізгі оқу орындары:

• «Қ.Пішенбаев атындағы Екібастұз тау-кен техникалық колледжі» КМҚК
• «Екібастұз политехникалық колледжі» шаруашылық жүргізу құқығындағы коммуналдық мемлекеттiк кәсiпорны.
• «Академик Сәтбаев атындағы Екібастұз инженерлік-техникалық институтының колледжі» КЕАҚ, «Екібастұз Инновациялық Еуразия университетінің колледжі»
• «Ғұмарбек Дәукеев атындағы Алматы энергетика және байланыс университеті» коммерциялық емес акционерлік қоғамы
• Алматы мемлекеттік энергетика және электрондық технологиялар колледжі
• «Сәкен Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық университеті» КЕАҚ
• «Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті» КЕАҚ
• «Торайғыров университеті» КЕАҚ
• «Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті» КЕАҚ
• «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» КЕАҚ
• «Назарбаев Университеті» ДББҰ

Корпоративтік мәдениет және ішкі коммуникациялар

Компанияның басым бағыттарының бірі жоғары этикалық стандарттарды енгізу және тиімді корпоративтік мәдениетті қалыптастыру болып табылады.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ КОРПОРАТИВТІК МӘДЕНИЕТІНІҢ НЕГІЗГІ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫ:

2022 жылы Компанияның корпоративтік құндылықтарын нығайту шеңберінде тану және алғыс мәдениетін енгізу арқылы басшылар (СЕО-1, СЕО-2) үшін де, мамандар үшін де (СЕО-3) «Тану және алғыс мәдениеті» тақырыбында корпоративтік тренинг ұйымдастырылып, өткізілді.

Осы оқыту барысында компания қызметкерлері алғыс және оң кері байланыс (ынталандыру, дамыту) әдістерін игерді, тану және алғыс мәдениеті арқылы қызметкерлерді материалдық емес ынталандыру бөлігінде даму аймақтарын анықтады, сондай-ақ компанияда және өз командаларында тану және алғыс мәдениетін қалыптастыру үшін жалпы шешімдер мен ықтимал құралдар / әдістерді әзірледі.

НЕГІЗГІ БАЙЛАНЫС АРНАЛАРЫ:

Әлеуметтік желілер беттерінде Компания жаңалықтары жарияланады, Топтың әлеуметтік саясаты саласындағы жобалар мен бастамалар туралы ақпарат орналастырылады.

Корпоративтік еріктілік

Қызметкерлердің қатысуын арттыру, игі істерді орындаудан моральдық қанағаттану, команданы нығайту үшін біз корпоративтік волонтерліктің әртүрлі бағдарламаларын белсенді түрде дамытып, қолдаймыз.

2022 жылы корпоративтік волонтерлік шеңберіндегі негізгі іс-шаралар:

• экологиялық қоқыс жинау бойынша экологиялық акция
• Екібастұз қаласының тұрғындарына төтенше жағдай – ЖЭО апаты жағдайында көмек көрсету. Ұйымдастырылған жұмыс екі бағытта жүргізілді: компанияның еріктілері адамдарды жылытқыштармен, ыстық тамақпен және жылы заттармен қамтамасыз етіп, тоңып қалмауға көмектесті, ал біздің энергетика мамандары қалалық ЖЭО апатын жоюға көмектесті
• онкологиялық аурулары бар балаларға арналған «Тілектер шыршасы» қайырымдылық іс-шарасы
• шахматтан қайырымдылық турнирі
• «Jas Energy» жастар кеңесі кітап клубын ұйымдастырып, компания Омбудсменімен бірлесіп «Балаларды мектепке жинайық» акциясын өткізді

2023 жылға және орта мерзімді перспективаға арналған жоспарлар

2022-2031 жылдарға арналған даму стратегиясына сәйкес біз қатысатын өңірлерде негізгі және ең тартымды жұмыс беруші болуға бағытталғанбыз. ESG қағидаттарын енгізу шеңберінде әлеуметтік аспектіде дамудың негізгі басым бағыттары мынадай:

• әлеуметтік жауапкершілік деңгейін арттыру және БҰҰ Жаһандық шартының қағидаттарын ұстану
• жоғары этикалық стандарттарды енгізу, құндылықтар жүйесін дамыту және сенімге негізделген корпоративтік мәдениетті құру, адами капиталға инвестициялау және кәсіби даму
• компанияда әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету (персоналдың тартылуын арттыру, әлеуметтік әріптестік және әлеуметтік жауапкершілік қағидаты бойынша әлеуметтік-еңбек қатынастарын реттеу)
• әлеуметтік қорғау (кемсітушілікке, адам құқықтарының сақталуын бұзуға жол бермеу, тең құқықтар мен мүмкіндіктерді сақтау)
• гендерлік теңдік қағидаттарын ұстану (қызметкерлер арасында және кадр резервінің құрамында әйелдер санын ұлғайту, басшылық лауазымдардағы әйелдердің оңтайлы санын қамтамасыз ету)
• кадрлардың айналымын бақылау, ішкі таланттарды сақтау және жоғары кәсіби кадрларды тарту (таланттарды басқару, ішкі құзыреттерді дамыту)
• HR-брендингті дамыту, оның ішінде EVP (жұмыс берушінің құндылық ұсынысы) қалыптастыру тәсілін енгізу және «Самұрық-Энерго»АҚ EVP құру бойынша Жол картасын (іс-шаралар жоспарын) бекіту
• кәсіби денсаулық және еңбек қауіпсіздігі менеджменті жүйесін жақсарту және оның нәтижелілігін арттыру (аса ауыр зардаптарға – өлім жағдайларына, аварияларға жол бермеу мақсатында іске асырылатын инциденттер бойынша есептердің ашықтығы), персоналды тарту арқылы және халықаралық стандарттарды пайдалана отырып, еңбекті қорғауды басқару жүйесін бақылаудың қауіпсіздік мәдениеті мен тиімділігін арттыру

Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелерін басқару жүйесі

«Самұрық-Энерго» АҚ еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелерін басқару жүйесі «Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлері мен мердігер ұйымдардың қызметкерлерінің 100% - ын қамтиды. Жүйе Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына, «Самұрық-Энерго» АҚ еңбекті қорғау және қоршаған ортаны қорғау саласындағы қағидаттарына және басқа да корпоративтік құжаттар кешеніне негізделген.

Қоғамның еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы қағидаттары мен қағидаларын айқындайтын негізгі регламенттік құжаттар:

• «Самұрық-Энерго» АҚ еңбекті қорғау және қоршаған ортаны қорғау саласындағы саясаты
• «Самұрық-Энерго» АҚ – ның 2022-2031 жылдарға арналған Даму стратегиясы
• «Өнеркәсіптік қауіпсіздік, еңбекті қорғау тәуекелдерін бағалау» стандарты
• «Қызметкерлерді қауіпсіз мінез-құлыққа ынталандыру» стандарты
• Жазатайым оқиғалар туындаған кезде ақпарат беру ережесі

Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік мәселелерін басқару компанияның барлық деңгейлерінде жүзеге асырылады.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ӨНДІРІСТІК ҚАУІПСІЗДІК ҚЫЗМЕТІ БОЙЫНША АҚПАРАТ ТІЗБЕСІ

Қоғамдағы және ЕТҰ-дағы өндірістік қауіпсіздікті қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру жөніндегі жұмыстарды жалпы үйлестіруді Қоғамның Басқарма төрағасына тікелей бағынатын HSE жөніндегі Басқарушы директор жүзеге асырады.

ЕҚ және ӨҚ нормалары мен ережелерін бұзудың алдын алу, оқиғаларға жедел ден қою, сондай-ақ өндірістік қауіпсіздік саласындағы тәуекелдерді мониторингілеу, талдау және бақылау жөніндегі функцияларды HSE жөніндегі Басқарушы директор жетекшілік ететін өндірістік қауіпсіздік департаменті орындайды. ЕТҰ өндірістік қауіпсіздік қызметтері Бірінші басшының қарамағында болады. Еңбекті қорғау мәселелерін басқару жүйесіне қажетті өзгерістердің тиімділігін қолдау және уақтылы енгізу үшін Компания қоғамның ЕТҰ өндірістік қауіпсіздік қызметтерінің біліктілік құрамына тұрақты негізде талдау жүргізеді.

Басқарма Төрағасының басшылығымен ЕТҰ бас директорлары мен бірінші басшыларының қатысуымен тоқсан сайын қауіпсіздік мәдениетін арттыруға, авариялар мен жарақаттанудың алдын алуға бағытталған кеңестер өткізіледі.

Өндірістік қауіпсіздік, еңбекті қорғау және қоршаған ортаны қорғау комитеттері ӨБ және ЕҚ саласындағы мәселелерді терең және сапалы пысықтауды қамтамасыз етеді, іс-шаралардың орындалу нәтижелілігін бақылауды жүзеге асырады. Деректерді талдау негізінде Директорлар кеңесі мен Басқарма өндірістік қауіпсіздік және тәуекелдерді басқару жөніндегі есептерді қарайды және бекітеді. Комитеттердің міндеттеріне, атап айтқанда, құпиялылық талаптарын сақтау кіреді.

Есепті кезеңде Комитеттердің әрқайсысы 4 отырыс өткізді. Мәселелер арасында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы жұмыс, сондай-ақ өндірістік жарақат туралы тоқсан сайынғы есептер қаралды.

«Самұрық-Энерго» АҚ кәсіпорындарының барлық тобында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі өндірістік кеңестер жұмыс істейді. Олардың құрамына паритеттік негізде жұмыс берушінің және персоналдың, оның ішінде еңбекті қорғау жөніндегі техникалық инспекторлардың өкілдері кіреді. 2022 жылы өндірістік кеңестер персонал өкілдерінің қатысуымен өндірістік қауіпсіздік мәселелері бойынша 104 отырыс өткізді.

Тәуекелдерді бағалау еңбекті қорғау саласындағы қызметтің тиімділігі

ЕҚ және ӨҚ саласындағы тәуекелдерді басқару, қағидаттардың бірі және еңбекті қорғау мен қауіпсіздікті басқару жүйесінің ғана емес, жалпы тәуекелдерді басқарудың корпоративтік жүйесінің ажырамас бөлігі. Компанияда персоналдың өмірі мен денсаулығы үшін тәуекелдер мен қауіпті факторларды анықтауды, бағалауды регламенттейтін «Өнеркәсіптік қауіпсіздік, еңбекті, қоршаған ортаны қорғау тәуекелдерін бағалау» стандарты енгізілді.

Тәуекелдерді анықтау және бағалау алгоритмі

1. Қауіп көздерін анықтау

2. Тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау жөніндегі комиссияның құрамына сарапшыларды іріктеу

3. Қауіптілік көздерін және комиссия құрамын бекіту

4. Тәуекелдерді сәйкестендіру және бағалау жүргізу

5. Тәуекелдерді бағалауды келісу

6. Тәуекелдердің жол берілмейтін деңгейлерін төмендету және жол берілетін деңгейлерін бақылау жөніндегі шараларды әзірлеу

7. Әзірленген шараларды келісу

8. Тәуекел паспортын бекіту

Компанияның әрбір қызметкері оқиғаларды анықтау бойынша жұмысқа тартылады. Мұндай оқиғалар туралы ақпаратты қызметкерлер қолданыстағы байланыс арналары арқылы немесе тікелей желілік басшыға хабарлауы мүмкін. Барлық анықталған оқиғалар бойынша тергеу жүргізіледі және қажетті шаралар қабылданады.

Корпоративтік қауіпсіздік мәдениетін дамыту процесінде «Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлердің тәуекелдерді басқару саласындағы құзыреттілік деңгейін арттыру үшін барлығын жасайды. Біздің қызметкерлерге жұмыс орны ЕҚ және ӨҚ нормалары мен ережелеріне сәйкес келмеген және/немесе жарақаттануға және/немесе денсаулығының нашарлауына әкеп соғуы мүмкін жұмыс жағдайы туындаған жағдайда жұмысты тоқтата тұруға немесе тоқтатуға уәкілеттік берілген.

Персоналды ынталандыру және ЕҚ және ӨҚ бағдарламаларына тарту мақсатында жұмыс орындарындағы қауіпсіздік деңгейін арттыруға бағытталған қызметкерлердің жеке бастамалары көтермеленеді. Мәселен, «Самұрық-Энерго «АҚ-да» Персоналды қауіпсіз мінез-құлыққа ынталандыру» стандартының негізінде қызметкерлерді ақшалай ынталандыру/көтермелеу бағдарламасы енгізілді, оның көмегімен қызметкерлер жұмысқа байланысты қауіптер мен қауіпті жағдайлар туралы хабарлай алады. Есепті кезеңде 816 қызметкер көтермеленді.

ПБ және ЕҚ саласындағы ықтимал тәуекелдерді бағалау және алдын алу үшін компанияда ӨҚ және ЕҚ саласындағы талаптардың сақталуына жоспарлы және жоспардан тыс тексерулер жүргізу практикасы енгізілді. Мәселен, есепті кезеңде Корпоративтік орталықта/ ЕТҰ- дағы КҚ Орталық аппаратында/ филиалда 12 жоспарлы және 5 жоспардан тыс тексеру жүргізілді, оның барысында ӨҚ саласындағы талаптарға 300 сәйкессіздік анықталды, оның 252-сі жойылды.

ЕТҰ/филиалда ӨБ саласындағы талаптарға сәйкестігіне 1 338 ішкі аудит жүргізілді, анықталған сәйкессіздіктер саны- 6 031 жетті, оның ішінде 5 910 жойылды. Бұдан басқа, мемлекеттік органдармен, оның ішінде ЕҚ, өрт және өнеркәсіптік қауіпсіздік, санитариялық-эпидемиологиялық жай-күй саласында қоғам кәсіпорындарының ӨҚ 39 тексерісі жүргізілді. Нәтижелері бойынша 463 сәйкессіздік анықталды, 387-жойылды. Тексеру қорытындысы бойынша түзету іс-шараларының жоспарлары әзірленді.

Тәуекелдерді іске асыруға байланысты оқиғаларды тергеу

Қоғам кәсіпорындарындағы жазатайым оқиғалар мен апаттарды тергеп-тексеру рәсімі көрсетілген құжаттардың негізінде және оларға сәйкес жүргізіледі. «Самұрық-Энерго» АҚ еңбекке қабілеттілігінен айыратын әрбір жазатайым оқиға бойынша ақпаратты уәкілетті мемлекеттік органға уақтылы береді. Топтық жазатайым оқиғалар немесе ауыр (өлімге әкелетін) нәтижесі бар жазатайым оқиғалар болған жағдайда Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкес еңбек жөніндегі мемлекеттік инспектордың қатысуымен арнайы тергеу жүргізіледі.

Сонымен қатар, Компания «Себептер ағашы» және «5 неге» әдістемелері бойынша жазатайым оқиғаның басталуына әкеп соқтырған негізгі себептерді анықтау бойынша қосымша ішкі тергеу жүргізеді. Ішкі тергеу нәтижелері Басқарма Төрағасы мен ЕТҰ бірінші басшыларының қатысуымен тоқсан сайынғы кеңестерде талқыланады. Тергеп-тексеру нәтижелері туралы барлық ЕТҰ-ны хабардар ету- орын алған жазатайым оқиғалардың, олардың себептерінің және қоғам қабылдаған шаралардың егжей-тегжейлі сипаттамасын қамтитын жарақаттану туралы ақпараттық есептер, тоқсан сайынғы кеңестер мен ретроспективалар форматында жүзеге асырылады.

Жұмысқа байланысты оқиғаларды, соның ішінде қауіптерді анықтау және оқиғалармен байланысты тәуекелдерді бағалау процестерін тергеу, бақылау шараларының иерархиясын пайдалана отырып түзету әрекеттерін анықтау және еңбекті қорғау мен өнеркәсіптік қауіпсіздікті басқару жүйесінде қажетті жақсартуларды анықтау үшін Компанияда «Оқиғаларды есепке алу және тергеу» стандарты енгізілді

Қауіпсіздікке инвестициялар

Еңбекті қорғау деңгейін арттыру жүйелі тәсілді ғана емес, инвестицияларды да талап етеді. Еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік саласына инвестициялардың жоғары деңгейі қызметкерлердің өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелеріндегі біздің жауапты ұстанымымызды растайды.

ЕҚ ЖӘНЕ ӨҚ ҚАМТАМАСЫЗ ЕТУ ЖӨНІНДЕГІ ІС-ШАРАЛАРДЫ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ, МЛРД ТЕҢГЕ

Қызметкерлерді өндірісте қорғау құралдарымен қамтамасыз ету

Компанияда қызметкерлердің қорғалуын арттыру және өндіріске қауіпсіз еңбек мәдениетін енгізу бойынша жүйелі жұмыс жүргізілуде. «Самұрық-Энерго» АҚ барлық персоналы жеке қорғаныс құралдарымен және арнайы киіммен қамтамасыз етілген.

Қауіпсіздік саласындағы бастамалар мен жобалар

Компания қызметінің маңызды құрамдас бөлігі өнеркәсіптік қауіпсіздік және еңбекті қорғау саласындағы үздік әлемдік тәжірибелерді мониторингілеу және енгізу болып табылады. Бұл біздің қызметкерлерімізді қорғауға және олардың қауіпсіздігін барынша арттыруға деген ұмтылысымызға байланысты. Осылайша, еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы оқиғалар мен бұзушылықтарды тіркеудің бірыңғай автоматтандырылған жүйесі Тұжырымдамасы шеңберінде 2022 жылы өндірістік жарақаттану деңгейін төмендетуге және қызметкерлердің қауіпсіздік мәдениеті деңгейін арттыруға, сондай-ақ ЕҚ және ӨҚ мәселелері бойынша жоғары буын басшыларының хабардар болуын арттыруға бағытталған «Қауіпсіз өндіріс» және "Тиімділікті басқаруды визуализациялау" пилоттық жобаларын іске асыру жалғастырылды.

Компания SKE 01.01 жобасын жүзеге асыруды жалғастырды. «Кешенді қауіпсіздікті басқарудың жаңа моделін енгізу», қауіпсіздік мәдениетін және персоналды еңбекті қорғау мәселелеріне тартуды арттыруға, сондай-ақ жобаны іске асырғаннан кейін үш жыл ішінде жарақаттану көрсеткіштерін (LTIFR, LDR) 30% - ға төмендетуге бағытталған.

HSE озық тәжірибелеріне негізделген жаңа модель жарақаттанудың алдын алу саласындағы басқару жүйесінің тиімділігін талдау процесін ұйымдастыруды жетілдіруге арналған. Тәуекелге бағдарланған тәсілге көшуді және корпоративтік стандарттарды енгізуді қамтамасыз ету. 2022 жылы жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «Мойнақ СЭС» АҚ, «БЖЭС» АҚ, «АлЭС» АҚ, «АЖК» АҚ, «SGE» АҚ кәсіпорындарында енгізудің соңғы кезеңі іске асырылды.

ЕҚ және ӨҚ саласындағы қызметтің тиімділігін арттыру үшін қоғам жүзеге асыратын іс-шаралар:

• зиянды еңбек жағдайларында персоналды жұмыспен қамту мониторингі (жұмыс орындарын аттестаттау, өндірістік бақылау)
• жеке және ұжымдық қорғау құралдарымен қамтамасыз етілуін бақылау
• ЕТҰ әдістемелік және ақпараттық көмегін жүзеге асыру
• өндірістегі жазатайым оқиғаларды ашық тіркеу жүйесінің мониторингі
• жеке жауапкершілік жүйесінің мониторингі (қауіпсіздік талондары)
• қаіпсіздіктің көшбасшылық мінез-құлық аудитін жүргізуді бақылау
• қауіптерді анықтау және тәуекелдердің маңыздылығын бағалау
• ықтимал қауіпті оқиғалар туралы хабарлар үшін көтермелеу тетіктерін әзірлеу
• болған оқиғаның негізгі (жүйелік) себептерін анықтау үшін жазатайым оқиғаларға ішкі тергеу жүргізу
• жазатайым оқиғаларға әкеп соқпаған ықтимал қауіпті оқиғаларды есепке алу және тергеу
• қоғамның ЕТҰ-да еңбекті қорғау мәселелеріне жетекшілік ететін бөлімшелердің мамандарымен өндірістік объектілерде семинар-кеңестер өткізу
• IOSH, NEBOSH курстарында еңбекті қорғаудың бірінші басшылары мен мамандарын оқытуды бақылау
• инциденттер мен бұзушылықтарды тіркеудің бірыңғай автоматтандырылған жүйесінің тұжырымдамасын әзірлеу
• қоғамның барлық ЕТҰ бойынша ӨБ және ЕҚ саласында конкурстар өткізу

Өндірістік жарақаттану

«Самұрық-Энерго» АҚ нөлдік жарақаттануға қол жеткізуде қойылған мақсаттарды іске асыру үшін барлық қажетті шараларды қабылдауда. Жұмыскерлер қауіпті өндірістік факторлар және ықтимал қауіпті оқиғалар туралы ASPANS платформасы базасындағы «Қауіпсіз өндіріс» автоматтандырылған жүйесінде мобильді қосымша немесе ДК арқылы хабардар етеді, бұл станция аумағында еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік жүйесінің жұмыс істеуін бақылауға көмектеседі.

Ал компанияда «Персоналды қауіпсіз мінез-құлыққа ынталандыру» стандарты әзірленді, ол қызметкерлердің қауіпсіз мінез-құлқын бағалау-мотивациялық жүйесіне қойылатын бірыңғай талаптарды айқындайды, бұл қызметкерлерді қауіпті өндірістік факторлар мен ықтимал қауіпті оқиғалар туралы ақпараттандырудың ашық жүйесіне ынталандырады. Сонымен қатар, «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы бойынша бастамашыл ақпараттандыру желісі (Жедел желі) жұмыс істейді, үздік халықаралық тәжірибелерге сәйкес және ақпараттандырушылардың мүдделерін қорғау үшін «Жедел желіні» тәуелсіз компания басқарады, кәсіби және құпия қарауды қамтамасыз ететін және қорғауға кепілдік беретін жедел желіге келіп түскен барлық шағымдар мен өтініштер өтініш берушіні компанияда қолданылып жүрген бастамашыл ақпараттандыру саясатына сәйкес қудалаудан алады. Алайда, алдын алу және түзету шараларын жүзеге асыруға қарамастан, 2022 жылы Топтың кәсіпорындарында еңбек қызметіне байланысты 10 жазатайым оқиға тіркелді.

Өкінішке орай, 2022 жылы Қоғам қызметкерлері арасында өлімге әкелетін жазатайым оқиғалар тіркелді. Компания «Самұрық-Энерго» АҚ-ның өліммен аяқталған жазатайым оқиғалардың нөлдік деңгейіне қол жеткізуге ұмтылысына қарамастан, жазатайым оқиғалардың салдарынан төрт қызметкердің қаза тапқаны туралы шын жүректен алаңдайды. Қоғам біздің әріптестеріміздің туыстары мен жақындарына көңіл айтады және бұл орны толмас шығындарға қатты өкінеді.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІ АРАСЫНДА ӨНДІРІСТІК ЖАРАҚАТТАНУ ЖИІЛІГІ

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ШТАТТЫҚ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІ БОЛЫП ТАБЫЛМАЙТЫН, БІРАҚ ЖҰМЫСЫ ЖӘНЕ / НЕМЕСЕ ЖҰМЫС ОРНЫ КОМПАНИЯМЕН БАҚЫЛАНАТЫН ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІҢ ӨНДІРІСТІК ЖАРАҚАТТАНУ ЖИІЛІГІ

Барлық жазатайым оқиғалар мұқият тексерілді. Жазатайым оқиғаларды тергеу нәтижелері бойынша болашақта осындай оқиғалардың алдын алуға бағытталған 59 түзету шаралары әзірленді. Атап айтқанда, техниканың сенімділігін арттыруды, персоналмен жұмыс істеуді және ұйымдастыру шараларын қамтиды.

Қауіпті тәуекелдер кәсіпорынның «Өнеркәсіптік қауіпсіздік, еңбекті қорғау тәуекелдерін бағалау» стандартының талаптарына сәйкес анықталады. Уәкілетті тұлғалар жұмысқа жіберер алдында жұмыс қауіпсіздігіне талдау жүргізеді, жұмыс орнындағы қауіптілікке талдау жасайды, арнайы бланкіде рәсімделеді. Жыл сайын Қоғамның компаниялар тобында тәуекелдер тізілімі әзірленеді.

Анықталған тәуекелдерге сәйкес өнеркәсіптік қауіпсіздіктің, еңбекті қорғаудың елеулі тәуекелдерін басқару, түзету іс-әрекеттері жөніндегі іс-шаралар жоспарлары әзірленеді.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ҚАУІПТЕРДІ СӘЙКЕСТЕНДІРУ, ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАҒАЛАУ ЖӘНЕ ОҚИҒАЛАРДЫ ТЕРГЕУ ЖӨНІНДЕГІ АҚПАРАТ ТІЗБЕСІ

Біз өндірістік жарақаттың құрылымы мен себептерін мұқият талдаймыз. Қоғамның өндірістік қызметін жүзеге асыру кезінде жарақат алу тұрғысынан ең қауіпті учаскелер қызмет көрсету алаңдары мен ток өткізетін бөліктер болып табылады. Бұл ретте жазатайым оқиғалардың себептерінің арасында: қауіптерді сәйкестендірудің және тәуекелді бағалаудың жеткіліксіздігі, биіктіктен құлау, қозғалатын, ұшатын, айналатын заттар мен бөлшектердің әсері, жәбірленушінің жеке абайсыздығы, жұмыс процесін қанағаттанарлықсыз ұйымдастыру, желілік персоналды тиісінше бақыламау, сондай-ақ ӨБ және ЕҚ ережелерін тікелей бұзу бар.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІ АРАСЫНДАҒЫ ЖАРАҚАТ ТҮРЛЕРІ

2022 жылы жарақат алу қаупін азайту мақсатында Қоғам жазатайым оқиғаларды тергеу барысында әзірленген түзету іс-шараларының жоспарын бақылауды жүзеге асырды, сондай-ақ персоналдың қауіпсіздік мәдениетін арттыру арқылы еңбекті қорғау жүйесін жақсартты.

Өндірістік жарақаттанудың алдын алу шаралары:

• жазатайым оқиғалардың мән-жайлары мен себептерін барлық қызметкерлердің назарына жеткізу
• барлық өндірістік персоналға жоспардан тыс нұсқамалар жүргізу
• жазатайым оқиға болған бөлімшелер қызметкерлерінің еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау жөніндегі нұсқаулықтарды, ПТЭ, ПТБ білімдеріне кезектен тыс тексерулер жүргізу
• анықталған бұзушылықтарды жою жөніндегі іс-шараларды әзірлей отырып, кәсіпорындардың бірінші басшыларының қатысуымен ай сайынғы қауіпсіздік техникасы күндерін өткізу
• орындалу мерзімдерін белгілей отырып, іс-шаралар жоспарларын әзірлеу арқылы және жауапты тұлғаларды тағайындай отырып еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау қызметтерінің жабдықтарды, ғимараттарды, құрылыстарды және жұмыс орындарын кешенді тексерулерін орындау
• оқытуды жүргізу Қағидаларына сәйкес барлық өндірістік персоналды оқыту, ӨБ және ЕҚ мәселелері бойынша қызметкерлерге нұсқау беру және олардың білімін тексеру
• жөндеу науқандары басталар алдында барлық кәсіпорындарда наряд беруге, жұмыстардың басшылары мен өндірушілері болуға құқығы бар құрылымдық бөлімшелердің инженерлік-техникалық қызметкерлерімен, бригаданы жұмыстарды жүргізуге және нарядты ресімдеуге дұрыс жіберу бойынша практикалық сабақтар мен семинар-кеңестер өткізу
• еңбек жағдайлары бойынша жұмыс орындарын аттестаттаудан өткізу (кемінде бес жылда бір рет)
• ұзақ мерзімділік ресурсы таусылған және өндірістік персонал үшін елеулі қауіп төндіретін жабдықты ауыстыру
• көшбасшылық мінез-құлық қауіпсіздік аудиттерін жүргізу тәжірибесін енгізу
• қауіптерді сәйкестендіру және тәуекелдерді бағалау мәселелері бойынша қосымша тренингтер/персоналды оқытуды ескере отырып, жұмыс орындарында тәуекелдер картасы / тізілімдері өзектендірілді

Денсаулық сақтау

Қоғам кәсіпорындарында кәсіби қызметті жүзеге асыру кезінде кәсіби аурулардың пайда болуының негізгі қауіптері үй-жайлардың шаңдануы, шу мен дірілдің жоғарылауынан тұрады. Бұл көрсеткіштер жұмыс орындарында өлшеу арқылы анықталады және үнемі бақыланады.

2022 жылы Компания бойынша өндірістік қызметке байланысты персоналдың аурулары тіркелген жоқ.

Біз зертханалық зерттеулер мен жұмыс орындарын аттестаттаудан өткіздік – зиянды және қауіпті еңбек жағдайлары бар жұмыс орындарын анықтап, жұмыс орындарын өндірістік бақылауды жүзеге асырдық.

Қоғамның ЕТҰ - дағы тұрақты медициналық персоналдың жалпы саны - 31 қызметкер, сондай-ақ медициналық персонал Компаниямен шарттар бойынша жұмыс істейді. Қоғамның ЕТҰ және корпоративтік орталық жыл сайын тендерлік негізде еңбек (қызметтік) міндеттерін атқару кезінде қызметкерлерді жазатайым оқиғалардан сақтандыру шарттарын жасасады.

Қызметкерлердің денсаулығын сақтау және аурулардың алдын алу жөніндегі іс-шараларға жұмсалатын шығындар заңнамалық талаптарға сәйкес Компанияны дамыту жоспарында жыл сайын бекітіледі.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРІНІҢ ДЕНСАУЛЫҒЫН ЖӘНЕ КӘСІПТІК АУРУЛАРЫН НЫҒАЙТУ ЖӨНІНДЕГІ АҚПАРАТ ТІЗБЕСІ

Қызметкерлердің денсаулық жағдайын бақылау үшін тұрақты медициналық тексерулер жүргізіледі. Есепті кезеңде 13 877 қызметкер міндетті мерзімді медициналық тексеруден өтті. Оның нәтижелері бойынша созылмалы аурулары бар қызметкерлер уақтылы емделумен және оңалтумен қамтамасыз етілді. Еңбек жағдайлары бойынша шектеулерге қажеттілігі бар қызметкерлер дәрігерлік комиссияның ұсынымдарына сәйкес шектелді. Зиянды жұмыстарға тартылған персонал күшейтілген тамақпен – сүтпен немесе оған теңестірілген азық-түлікпен қамтамасыз етілді. Корпоративтік сауықтыру бағдарламасы бойынша қызметкерлерді санаторлық-курорттық емдеу жүргізілді.

Бұдан басқа, мерзімді медициналық тексеру нәтижелеріне сәйкес сауықтыру іс-шараларының жоспары әзірленді:

• уақтылы емдеу және оңалту мақсатында созылмалы аурулары бар қызметкерлерді диспансерлік бақылауды ұйымдастыру
• дәрігерлік комиссияның ұсынымына сәйкес созылмалы аурулардан зардап шегетін қызметкерлерді санаторий-курорттық емдеуді ұйымдастыру
• кәсіптік жарамдылығы жоқ адамдарды дәрігерлік комиссияның қорытындысына сәйкес шектеулері бар қызметкерлерге еңбек жағдайлары бойынша шектеулерді қамтамасыз етуге толық тексеруге жіберуге

Тұрақты медициналық тексеруден басқа, қауіптілігі жоғары жұмыстарға, машиналар мен механизмдерге тартылған барлық қызметкерлер ауысым алдындағы және ауысымнан кейінгі медициналық куәландырудан өтеді.

Өндірістік қызметпен тікелей байланысты денсаулыққа елеулі теріс әсердің алдын алу және азайту үшін Қоғам тұрақты негізде персоналдың денсаулығын сақтауға бағытталған профилактикалық іс-шаралар жүргізеді. Осылайша, «Самұрық-Энерго» АҚ өз қызметкерлеріне тұрақты негізде вакцинация жүргізеді. 2022 жылы Компания covid-19 таралуына жол бермеу бойынша алдын алу шараларын, оның ішінде термометрия мен маска режимін сақтауды жалғастырды.

«Ashyq» қосымшасы негізінде науқас қызметкерлердің жағдайына мониторинг жүргізеді. Қоғамдық орындарға кіру үшін «қызметкерлер «Ashyq» арқылы арнайы QR-кодты сканерлейді және оны кіре берісте көрсетеді, бұл ретте қосымшада көрсетілген тәуекел рейтингі қызметкердің ревакцинация мәртебесін көрсетеді.

Мердігерлердің еңбекті қорғау және өндірістік қауіпсіздік жүйесін бағалау

Біз мердігерлерді еңбекті қорғау және өнеркәсіптік қауіпсіздік процестеріне қатысуға тарту, сондай-ақ оларды ЕҚ және ӨҚ басқару жүйесіне қосу қауіпсіздіктің жалпы жоғары деңгейін қамтамасыз ету үшін маңызды екенін түсінеміз.

Негізгі регламенттеуші құжат «Кәсіпорын аумағында мердігерлік ұйымдардың жұмысын ұйымдастыру туралы ереже» болып табылады, онда ЕҚ және ӨҚ басқару жүйелері бойынша мердігерлік ұйымдарға қойылатын базалық талаптар біріктірілген.

Бұдан басқа, осы құжатқа сәйкес Қоғам оқиғалар мен жазатайым оқиғалардың негізгі себептерін анықтау, сондай-ақ жұмыс орындарын қанағаттанарлықсыз ұйымдастыру бөлігінде әлеуетті де, жұмыс істеп тұрған мердігерлердің де еңбек қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау аудитін жүргізеді.

Компанияда барлық мердігерлер үшін ӨҚ және ӨҚ ережелерін бұзғаны үшін айыппұл санкцияларының жүйесі көзделген. Ынтымақтастықты тоқтатуды қоса алғанда, айыппұлдардың тізімі мердігер ұйымдармен жасалған шартта көрсетілген.

Есепті кезеңде мердігер ұйымдардың ӨБ және ЕҚ талаптарына сәйкестігіне 39 аудит жүргізілді, нәтижесінде 449 сәйкессіздік анықталды. Қоғам мердігер ұйымдарға қатысты ӨБ және ЕҚ саласындағы талаптарды бұзғаны үшін жалпы сомасы 2,2 млн теңгеге 101 айыппұл салды.

Қызметкерлерді ақпараттандыру және оқыту

Еңбекті қорғаудың негізгі процестері: кәсіби тәуекелдерді бағалау; қызметкерлерді медициналық тексеру және куәландыру; қызметкерлерді оқыту; қызметкерлерді жеке қорғаныс құралдарымен қамтамасыз ету және т.б. жақсы еңбек жағдайлары адамның негізгі құқықтары мен лайықты еңбектің негізгі принциптеріне жатады. Жақсы еңбек жағдайлары адамның негізгі құқықтарына және лайықты еңбектің негізгі принциптеріне жатады. Еңбекті қорғауды басқарудың негізгі қағидаттарының бірі жоғары және орта буындардың басшылығына тиісті жауапкершілікті бекіту болып табылады, бұл кәсіпорынның барлық деңгейлеріндегі барлық қызметкерлердің тиімді қатысуын және олардың әрқайсысының міндеттерін анықтауды қамтиды. Қызметкерлер еңбекті қорғауды басқаруға қатысу құқығын тікелей де, кәсіподақтар арқылы да жүзеге асырады.

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлердің еңбекті қорғау және өндірістік қауіпсіздік саласындағы білімі мен дағдыларының деңгейін арттырады. Еңбекті қорғау бойынша оқытудан қызметкерлердің барлық санаттары өтеді. Барлық оқу бағдарламалары заң талаптарына сәйкес әзірленеді, әр мамандық үшін бөлек және топтық және жеке болып бөлінеді.

Компанияның барлық өндірістік персоналы еңбек қауіпсіздігін қорғау және қамтамасыз ету саласында оқудан өтті.

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлері келесі бағыттар бойынша білім алуда:

• өндірістік ауіпсіздік
• еңбекті қорғау
• өрт қуіпсіздігі
• дәрігерге дейінгі алғашқы көмек көрсету
• қауіпсіз жүргізу
• басқа кәсіби бағдарламалар

Кәсіпорынның барлық персоналы Оқу орталығы немесе кәсіпорынның оқу орталығы сертификат бере отырып, кәсіптер мен сабақтас кәсіптер бойынша БиОТ (еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау) бағдарламасы бойынша міндетті оқытудан өтеді.

Компания ЕҚ және ӨҚ мәселелерінде қызметкерлердің хабардарлығын үнемі арттыруға тырысады. Ол үшін арнайы әзірленген брифингтер, ақпараттық стендтер, өндірістік кеңестер, қауіпсіздік жазбалары және бұйрықтар сияқты құралдар қолданылады. Бұдан басқа, барлық персонал қауіпті өндірістік факторлар және ықтимал қауіпті оқиғалар туралы «Қауіпсіз өндіріс» автоматтандырылған жүйесі арқылы мобильді қосымша немесе ДК арқылы хабардар етіледі, бұл кәсіпорындар аумағында ОТ және ПБ жүйесінің жұмыс істеуін бақылауға мүмкіндік береді.

ҚЫЗМЕТКЕРЛЕРДІ ӨНДІРІСТІК ҚАУІПСІЗДІК САЛАСЫНДА ОҚЫТУ

Өртке қарсы қауіпсіздікті қамтамасыз ету

«Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобына кіретін барлық кәсіпорындар алғашқы өрт сөндіру құралдарымен: тасымалды және жылжымалы өрт сөндіргіштермен қамтамасыз етілген, өрт крандарымен, ұнтақ құрамы (құм) бар жәшіктермен, сондай-ақ отқа төзімді маталармен (кошма, киіз және т.б.) қамтамасыз етілген.

Бақылаушы мемлекеттік органдар, «Самұрық-Энерго» АҚ өкілдері, сондай-ақ Қоғамның барлық кәсіпорындарының еңбекті қорғау мамандары жоспарлы және жоспардан тыс тексерулер кезінде жарамды өрт сөндіру құралдарының болуын бақылауды жүргізеді.

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлері үнемі тренингтерден өтіп, оқу-жаттығуларға қатысады. 2022 жылы ішкі құрылымдармен өрттің/өрттің алдын алу бойынша 650 оқу-жаттығу, сондай-ақ өртке қарсы мемлекеттік қызметтерді тарта отырып, өрттің/өрттің алдын алу бойынша 9 оқу-жаттығу жұмысы өткізілді.

2023 жылға және орта мерзімді перспективаға арналған жоспарлар

2023 жылы Компания менеджменттің корпоративтік жүйесін және оның процестерін ұдайы жетілдіре отырып, ЕҚ және ӨҚ саласындағы қызметтің тиімділігін арттыруға бағытталған іс-шараларды орындауды жалғастырады, оның ішінде:

• Өндірістік персоналдың «қауіпсіз еңбек мәдениеті» курсы, БиОТ саласындағы халықаралық стандарттар бойынша оқыту
• көшбасшылық мінез-құлық қауіпсіздік аудиттерін жүргізу арқылы БиОТ мәселелеріне бірінші басшыларды тарту
• HS процестерін цифрландыру бойынша жұмыс және т. б.

«Самұрық-Энерго» АҚ шамамен 19 миллион тұтынушыны электр энергиясымен қамтамасыз ете отырып, елдің инфрақұрылымында маңызды рөл атқарады. Біз бүкіл Қазақстан бойынша 17 мыңнан астам жұмыс орнын құру және қолдау арқылы халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесеміз. Біз сондай-ақ жеткізушілерімізбен және мердігерлерімізбен әділ серіктестік орнату арқылы өңірлердің экономикалық дамуына ықпал етеміз.

Біздің басымдығымыз – халықтың өмір сүру сапасын жақсарту және біздің қатысуымыздың барлық өңірлерінде әлеуметтік бастамаларды қолдау. Компанияның әлеуметтік стратегиясы жергілікті тұрғындар өз әлеуетін жүзеге асыра алатын және экономикалық және әлеуметтік өсуге белсенді әсер ете алатын орта мен жағдай жасауға бағытталған.

Біз ағымдағы міндеттерді шешу және қажетті ресурстарды тарту үшін инфрақұрылым мен білімге инвестиция саламыз. Жаңартылатын көздерден алынған таза энергияны пайдалану, биоәртүрлілікті сақтау және жерді қалпына келтіру-аймақтардың қоршаған ортаға теріс әсерін азайтуға көмектеседі.

Компанияның әлеуметтік саясатын «Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022-2031 жылдарға арналған Даму стратегиясы айқындайды, мұнда біздің дамуымыздың негізгі басымдықтарының бірі экологиялық, әлеуметтік және басқару қағидаттарының ұштауы болып табылады.

Сыртқы әлеуметтік саясатты басқару және жергілікті қауымдастықтармен өзара әрекеттесу үшін корпоративтік басқару және тұрақтылық Департаменті және адам ресурстарын басқару Департаменті, сондай-ақ әрбір құрылымдық бөлімше өз қызметінің бір бөлігі ретінде жауап береді.

Компанияның әлеуметтік стратегиясының негізгі реттеуші құжаттар тұрақты даму саласындағы Басшылық, Кадр саясаты, еңбекті қорғау және қоршаған ортаны қорғау саласындағы Саясат, корпоративтік басқару Кодексі, корпоративтік менеджмент жүйесінің Саясаты және т.б. корпоративтік құжаттар болып табылады.

Біз Компания жобаларын іске асырудың барлық кезеңдерінде мүдделі тараптармен белсенді диалог жүргіземіз, «сақтық» қағидатының негізгі ережелерімен бөлісе отырып, біздің қызметімізді басқарудың барлық кезеңдерінде барлық мүдделі тараптардың мүдделеріне көңіл аударамыз және ескереміз. Біздің жергілікті қауымдастықтармен өзара әрекеттесу саясатымыз мүдделі тараптарды анықтау, кері байланыс механизмдерін қамтамасыз ету және ақпаратты ашу тәсілдерін сипаттайды

Жергілікті қауымдастықтармен өзара әрекеттесудің негізгі тетіктері:

• тікелей немесе жанама әсер еткен (әсер ететін) немесе мүдделі болуы мүмкін мүдделі тараптарды анықтау және талдау
• дайындау мен іске асырудың барлық кезеңдерінде рәсімдерді айқындай отырып, жоспарлау, кеңестер өткізу
• тәуекелдерді/салдарды, артықшылықтарды қабылдау және түсіну үшін ақпаратты ашу, сондай-ақ мониторинг жасау және есеп беру
• шағымдарды беру және қарау механизмі

Мүдделі тараптармен өзара іс-қимылдың сипаты мен жүйелілігі жобаның сипатына/ауқымына, зардап шеккен қауымдастықтарға, қоршаған ортаның осал объектілеріне әсер еткен тәуекелдерге/ықтимал теріс салдарға және жұртшылық тарапынан қызығушылық дәрежесіне байланысты өзгереді.

Жаңа жобаларға байланысты жергілікті тұрғындармен заңнама шеңберінде тиісті материалдарды дайындаумен және билік органдарымен өзара іс-қимыл жасаумен қоғамдық тыңдаулар түрінде кеңестер өткізіледі. Келіспеушіліктерді шешу құқықтық өрісте өтеді, жобаларды жалпы бағалауда жергілікті халықтың мүдделері ескеріледі.

Әлеуметтік-экономикалық үлес

Есепті кезеңде біз қатысу өңірлерімен ұзақ мерзімді жемісті қарым-қатынастарды қамтамасыз ете отырып, Компанияның әлеуметтік жауаптылық имиджін нығайтуға бағытталған іс-шараларды дәйекті түрде іске асырдық.

Қоғам өзінің қатысатын аймақтарының әл-ауқаты мен әлеуметтік-экономикалық дамуына төмендегідей іс- шаралар арқылы айтарлықтай үлес қосады:

• салықтарды төлеу арқылы өңірлердің бюджеттеріне қомақты түсімдерді қамтамасыз ету
• қайырымдылық және үкіметтік емес ұйымдарға, ғылыми мекемелерге қайырымдылық жасау, қоғамдық инфрақұрылымды қолдау, әлеуметтік бағдарламаларды, мәдени және білім беру іс-шараларын тікелей қаржыландыру арқылы жергілікті қоғамдастыққа инвестиция салу
• жергілікті халықты жұмыс орындарымен қамтамасыз ету

Өңірлердің экономикалық тұрақтылығы

«Самұрық-Энерго» АҚ қызметкерлер мен жергілікті қоғамдастықтар үшін экономикалық құндылық жасайды және әлеуметтік жауапты компания бола отырып, салық төлеу, жұмыс орындарын құру және инфрақұрылымды дамыту арқылы елдің әл-ауқатын қолдайды 2022 жылдың қорытындысы бойынша құрылған Экономикалық құны 519 млрд теңгені, бөлінген экономикалық құны – 419 млрд теңгені, нәтижесінде бөлінбеген экономикалық құны – 102 млрд теңгені құрады. 2023-2027 жылдарға арналған бекітілген даму жоспарына сәйкес 2023 және 2024 жылдары құрылған және бөлінген экономикалық құнды ұлғайту жоспарлануда.

ҚҰРЫЛҒАН ЖӘНЕ БӨЛІНГЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚҰНЫ, МЛН ТЕҢГЕ

Салық міндеттемелері

Ірі салық төлеуші бола отырып және Қазақстан Республикасының салық салу саласындағы нормативтік-құқықтық заңнамасын мүлтіксіз сақтай отырып, біз ел өңірлерінің жалпы дамуына ықпал етеміз.

2022 жылы Компания 54 681 миллион теңге салық аударды, оның 27% - ы жергілікті бюджеттерге бөлінді.

Салық жүйесінің міндеттілігі, айқындылығы мен бірлігі қағидаттарында салық есебін регламенттеу мақсатында компанияда Қазақстан Республикасының Салық Кодексі және ҚР салық салу саласындағы заңнамалық актілер негізінде әзірленген, сондай-ақ халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының талаптарына сай «Самұрық-Энерго» АҚ салықтық есепке алу Саясаты²⁵ енгізілді.

«Самұрық-Энерго» АҚ салық саясатын Қоғамның Басқармасы бекітеді. Салық саясатындағы өзгерістер мен толықтырулар туралы шешімді Қоғамның Басқармасы қабылдайды. Өзгерістер енгізудің бастамашысы қаржы-экономикалық блоктың құрылымдық бөлімшелерінің басшылары болуы мүмкін.

Талаптардың енгізілуін бақылауды Басқарма Төрағасының қаржы және экономика жөніндегі орынбасары жүзеге асырады. Талаптарды басқару және орындау, ақпаратты ұсынудың сәйкестігі мен дұрыстығы үшін Қаржылық есеп департаментінің директоры- Бас бухгалтер жауапты болады.

Қоғамның салық саясатындағы өзгерістер салық есебіндегі өзгерістерге әсер ететін Салық кодексіне өзгерістер енгізілген кезде, сондай-ақ егер бұл өзгерістер Қоғамның салық есептілігіндегі оқиғалар мен шаруашылық операциялардың неғұрлым сенімді көрінуіне әкеп соқтыратын жағдайларда орын алуы мүмкін.

Компанияның салық саясаты жалпы бизнес стратегиясына және корпоративтік басқару мен тәуекелдерді басқару тәсіліне сәйкес келеді.

Салық салу тәсілі қолданыстағы салық заңнамасының, шарттардың, нормативтік актілердің және басқа да салық нұсқаулықтарының талаптарын толық сақтау, салық есебі мен салық есептілігін тиісті бақылауды қамтамасыз ету болып табылады.

Компания барлық бизнес-бөлімшелерде тәуекелдерді қолдау және басқару үшін сенімді мәдениетті құруға көңіл аударады, жаңа әзірлемелерді есепке алу және озық тәжірибені енгізу үшін тәуекелдерді басқару саясаты мен рәсімдерін үнемі қайта қарау процесі бар.

Халықаралық және жергілікті салық заңнамасындағы ағымдағы өзгерістер, сондай-ақ осы заңдарды соттарда қолдану тәжірибесінің өзгеруі салық дауларына және ықтимал қосымша салық міндеттемелеріне әкелуі мүмкін, осыған байланысты Компанияда ішкі және халықаралық салық заңнамасына, сот практикасына, нұсқаулықтар мен тәжірибелерге үздіксіз мониторинг пен талдау жүргізіледі. Компания қаржылық есептілікте олардың барабар көрсетілуін қамтамасыз ету үшін өзінің салық позицияларын үнемі бағалайды.

Компаниядағы салық есебі төмндегдей нормативтік құқықтық актілерге және ішкі құжаттарға сәйкес қаржы және салық есебі департаменті жүзеге асыратын бухгалтерлік есеп деректері негізінде жүргізіледі:

• «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» ҚР Кодексі
• «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» ҚР Заңы
• Халықаралық қаржылық есептілік стандарттары
• ҚР Қаржы министрінің бұйрығымен бекітілген бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік жоспары
• Қоғамның корпоративтік есеп саясаты
• Қоғамның корпоративтік шоттар жоспары
• Бухгалтерлік есепті ұйымдастыру және жүргізу бойынша әдістемелік ұсынымдар, нұсқаулықтар, ішкі ережелер және басқа да нормативтік актілер

Салық саясаты салықтық тәуекелге төзімділіктің төмендігіне ие, сондықтан біз салық операцияларында ашық және анық бола отырып, салық органдарымен келіспеу қаупін азайтуға тырысамыз. Біз салық міндеттемелерінің сақталуына айтарлықтай әсер етуі мүмкін процестерге тиісті назар аудару арқылы іс жүзінде мүмкін болатын дәрежеде қызметті жүзеге асыру кезінде туындайтын салықтық тәуекел деңгейін төмендетуге тырысамыз.

Біздің көзқарасымыз операциялық, экономикалық және беделді факторларды ескере отырып, қолданыстағы заңнамалық талаптарға және акционерлердің ең жоғары ұзақ мерзімді күтулеріне сәйкес салық тәуекелдері мен салық төлемдерін басқаруға негізделген. Салық органдарының өкілдерімен әр түрлі деңгейдегі ашық диалогты сақтау бізге жағымсыз салық салдарын болдырмауға мүмкіндік береді және салық саясатымыздың ажырамас аспектісі болып табылады.

Салық қызметі мәселелері бойынша мүдделі тараптармен өзара іс-қимыл жасау

Компания салық қызметіне қатысты мәселелер бойынша мүдделі тараптармен белсенді диалог жүргізеді. Біз қолданыстағы заңнамаға сәйкес барлық қажетті есептілікті белгіленген мерзімде ұсынуды қамтамасыз ете отырып, салық органдарымен ашық өзара іс-қимыл мен ашық қарым-қатынасты жақтаймыз.

ҚР ҚМ мемлекеттік кірстер комитеті (МКК) «Көлденең мониторинг» жобасын іске асыру барысында туындаған салықтық тәуекелдерге байланысты мемлекеттік органдармен негізгі қорлардың жіктеуішіне сәйкес электр энергиясын өндіру және түрлендіру үшін жабдықтарды «Жабдық» тобына жатқызудың дұрыстығын нақтылау бойынша жұмыс жүргізілді, нәтижесінде Компания үшін оң қорытынды берілді.

Сондай-ақ, компания Корпоративтік табыс салығы (КТС), Қосылған құн салығы (ҚҚС) бөлігінде салық кодексіне түзетулер енгізу бойынша талқылауға қатысады, ұсыныстар жаңа Салық кодексіне енгізу бойынша мәселелерді талқылау үшін енгізілді.

Компания өз қызметін жүзеге асыру кезінде салық төлеуден жалтарудың жосықсыз схемаларын пайдаланбайды.

САЛЫҚ ЗАҢНАМАСЫН БҰЗУДЫҢ КЕЗ КЕЛГЕН ОРЫН АЛҒАН ЖӘНЕ / НЕМЕСЕ БОЛЖАМДЫ ФАКТІЛЕРІ ТУРАЛЫ

Салық жеңілдіктері

«Самұрық-Энерго» АҚ заңнамада көзделген салық жеңілдіктерінің компанияның және ЕТҰ-ның инвестициялық жобаларына қолданылуына қатысты үнемі талдау жүргізеді, өйткені олар басым салаларға инвестициялар тартудың маңызды тетігі болып табылады және экономикалық өсуді ынталандырады.

Мәселен, 2012 жылдан 2021 жылға дейін инвестициялық келісімге²⁶ және ҚР Үкіметінің Қаулысына²⁷ сәйкес «Мойнақ СЭС» АҚ корпоративтік табыс салығынан босатуға байланысты преференцияларға ие болды.

Жергілікті қауымдастықтарды дамыту

Біз қатысу аймақтарын әлеуметтік-экономикалық дамытуға және жергілікті қауымдастықтарды тартуға бағытталған әртүрлі жобалар мен бағдарламаларды іске асыруды қамтамасыз етеміз. Біздің жұмысымыздың негізін жыл сайын мүдделі тараптардың қажеттіліктері мен басымдықтарын ескере отырып қалыптастырылатын және Компанияның есепті кезеңдегі мақсаттарын, оның ішінде БҰҰ-ның Тұрақты даму саласындағы мақсаттарын көрсететін бағдарламалар мен жобалар құрайды.

2022 ЖЫЛЫ ІСКЕ АСЫРЫЛҒАН НЕГІЗГІ ЖОБАЛАР МЕН БАҒДАРЛАМАЛАР

«Самұрық-Энерго» АҚ-ның қоршаған ортаны қорғау саласындағы қағидаттары мен қағидалары Қоғамның барлық қызметкерлеріне, барлық тауарларды, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтерді жеткізушілерге, сондай-ақ Компания тартқан мердігерлерге қолданылады.

Қоршаған ортаны қорғау мәселелерін басқару (ҚОҚ) Компанияның барлық деңгейлерінде жүзеге асырылады. ҚОҚ мәселелерін Корпоративтік орталық деңгейінде үйлестіруді «Самұрық-Энерго» АҚ Өндірістік тиімділік департаменті жүзеге асырады. Қоғамның еншілес және тәуелді ұйымдарында ҚОҚ саласындағы қызметті басқару бөлімшелері құрылды, олар, атап айтқанда, контрагенттердің Компанияның табиғатты қорғау талаптарына тиісті ақпараттандырылуын және сәйкестігін қамтамасыз етеді.

Компания басшылығы экологиялық саладағы ахуалды тұрақты бақылауды жүзеге асырады. Күн сайын аппараттық және өндірістік кеңестер аясында Өндірістік тиімділік департаменті Қоғамның Басқарма төрағасы мен Басқарма мүшелері үшін экологиялық аспектілерді басқару мәселелері бойынша есеп дайындайды. Тоқсан сайын Еңбекті және қоршаған ортаны қорғау комитетінің және «Самұрық-Энерго» АҚ Директорлар кеңесінің мүшелері үшін қоршаған ортаны қорғау жөніндегі есептер жасалады.

Экологиялық қауіпсіздікті басқару үшін кешенді өндірістік қауіпсіздіктің бөлігі ретінде біз корпоративтік басқару жүйесінің құрамдас бөлігі және қаржылық емес тәуекелдерді басқару жүйесінің маңызды бөлігі болып табылатын экологиялық менеджмент жүйесін (ЭМЖ) құрдық. ЭМЖ аясында Төтенше экологиялық жағдайлар және оларға жауап қайтару жөніндегі нұсқаулық бекітілді.

«Самұрық-Энерго» АҚ экологиялық менеджмент жүйесі тұрақты негізде тәуелсіз халықаралық кеңесшілерді тарта отырып, үздік әлемдік тәжірибелерге сәйкестігі бағаланады және біртіндеп жетілдірілуде. Төтенше экологиялық жағдайлар мен оларға жауап қайтару жөніндегі нұсқаулық ЕТҰ-ның қатысуы аймағында немесе ЕТҰ-ның өзінде дүлей зілзалалар мен ТЖ-дан кейін түзетіледі, сондай-ақ түзету ТЖ және оған жауап қайтару кезінде неғұрлым заманауи және пәрменді іс-шараларды айқындау кезінде де жүзеге асырылады.

Қоршаған ортаны қорғауға арналған шығындар

Қоғам өзінің еншілес кәсіпорындарының өндірістік қызметінің қоршаған ортаға теріс әсері үшін қазіргі және болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілікті сезіне отырып, табиғатты қорғау қызметіне қомақты қаражат салады.

Қоршаған ортаға зиян келтірудің профилактикасын жасау және алдын алу мақсатында ҚР заңнамасында инспекторлық экологиялық тексерулер көзделген.

2022 жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС негізгі энергия объектілерінде ҚР экологиялық заңнамасының талаптарын сақтауды жоспарлы тексеру жүргізілді.

Тексеру барысында келесі бұзушылықтар анықталды:

• мемлекеттік экологиялық сараптаманың оң қорытындысынсыз микросфера өндіру бойынша жұмыстарды жүзеге асыру;
• ӨЭБ бойынша есепте қате деректер;
• күл үйінділерін шаңдандыру;
• шығарындылардың рұқсат етілген нормативтерінен асып кету;
• гидрооқшаулау жүйесінің болмауы;
• қауіпті және қауіпті емес қалдықтарды араластыру, қалдықтарды таңбалаудың болмауы.

Барлық анықталған бұзушылықтар экология органдарымен белгіленген мерзімде жойылды, бұл жоспардан тыс қайта тексерулер барысында расталды.

Сондай-ақ Компания эмиссиялар үшін нормативтік төлемдер бойынша 7,5 млрд теңгеден астам (салық) төледі.

Экологиялық заңнамаға сәйкестік және экологиялық есептілік

ҚР Экологиялық кодексі «Самұрық-Энерго» АҚ ЕТҰ-ның негізгі өндірістік қызметін тиісті талаптар мен нормативтермен регламенттелетін табиғатты арнайы пайдаланушы ретінде жіктейді. Қоғамның әрбір ЕТҰ алынған экологиялық рұқсат және табиғатты пайдаланудың басқа да арнайы шарттары шеңберінде қоршаған табиғи ортаға әсер етуге жауапты.

Компания біздің мүдделі тараптарымыздың барлық қолданыстағы экологиялық нормалары мен үміттерін қанағаттандыру үшін бар күшін салады. Атап айтқанда, жаңа жобалар мен объектілерді іске қосу алдында «Самұрық-Энерго» АҚ барлық мүдделі тараптардың пікірлерін анықтау және есепке алу мақсатында жоспарланған қызмет және оның қоршаған ортаға ықтимал әсері туралы міндетті ақпараттық науқан жүзеге асырылатын қоршаған ортаға әсерді міндетті бағалауды (ҚОӘБ) жүргізеді. Есепті кезеңде біз ҚОӘБ шеңберінде Компания іске асыратын жобалар бойынша 14 қоғамдық тыңдау өткіздік.

Ластаушы заттардың шығарындылары

Қазба отын түрлерінде жұмыс істейтін «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ компаниялары және «Богатырь-Көмір» ЖШС өндіруші компаниясы іске асыратын өндірістік қызмет атмосфераға шығарындылармен ұштасады. Соның салдарынан атмосфералық ауаның ластануын азайту – «Самұрық-Энерго» АҚ-ның қоршаған ортаны қорғау саласындағы негізгі басымдықтарының бірі.

Атмосфераға шығарындыларды азайту мақсатында Компания жабдықтың тиімділігін үнемі тексеріп отырады және қажет болған жағдайда тиісті шаралар қабылдайды, жаңа технологиялық шешімдерді енгізеді.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС өндірістік мониторинг барысында шығарындылар, төгінділер көлеміне, қалдықтардың пайда болуына әсер ететін жабдықтардың техникалық және технологиялық көрсеткіштеріне тұрақты негізде бақылау жүргізіледі.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-де экологиялық аспектілер айқындалды, экологиялық аспектілермен байланысты тәуекелдер мен мүмкіндіктерге баға берілді, экологиялық тәуекелдер карталары жасалды және экологиялық тәуекелдерді басқару жөніндегі жоспарлар әзірленді.

Әр тоқсан сайын өткен жылдардың нормативтік және ұқсас кезеңдерімен салыстырғанда нақты техникалық және экологиялық көрсеткіштерді талдау және экологиялық тәуекелдерді іске асыру фактілері энергия объектілерінің басшылығына, сондай-ақ Компанияның жоғары басшылығына тиімді шешімдер қабылдау және түзету іс-шараларын жүргізу үшін ұсынылады.

2022 жылы ауаны, су және жер ресурстарын, флора мен фаунаны қорғау жөніндегі іс-шараларды, сондай-ақ биоәртүрлілікті сақтау жөніндегі іс-шараларды қамтитын қоршаған ортаны қорғау жөніндегі барлық жоспарланған іс-шаралар өткізілді. Өткізілген барлық іс-шаралар зиянды заттар, парниктік газдар мен қалдықтар шығарындыларының көлемін азайтуға, қайта пайдаланылатын су көлемін ұлғайтуға, тиісінше, қоршаған ортаға жүктемені азайтуға мүмкіндік беретін белгілі бір оң нәтиже көрсетті.

Бұдан басқа шекті жол берілетін шығарындылар нормативтерінің сақталуына тұрақты өндірістік экологиялық бақылау және бақылаушы орган алдында тұрақты есептілік жүргізіледі. Өндірістік-экологиялық бақылау бағдарламасына сәйкес барлық қолданылатын нормативтердің сақталуына ауа сапасының мониторингі тұрақты негізде қамтамасыз етіледі (әрбір кәсіпорын үшін әзірленеді).

Атмосфералық ауаға эмиссиялар ҚР экологиялық заңнамасымен қатаң реттеледі. Ластаушы заттардың шығарындылары өндірістік процестерге орайластырылған және уәкілетті мемлекеттік органдармен келісілген және арнайы рұқсат беру құжаттарында регламенттелген жобалар мен нормативтерге сәйкес көлемде жүргізіледі.

ҚР экологиялық заңнамасының талаптарын орындау және қоршаған ортаға әсерді азайту жөніндегі міндеттемелерді орындау үшін Компания табиғи орта компоненттеріне және адамдарға барлық әсерін барынша азайтуға мүмкіндік беретін жаңа, заманауи және тиімді технологияларды іздестіруде. 2022 жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ қолданыстағы объектілерде қолдану мүмкіндігіне заманауи технологияларға талдау жүргізілді. Талдау нәтижелері бойынша таңдалған технологиялар ЕТҰ-да қолданылатын болады.

Қоршаған ортаға эмиссияларды мониторингтеу өндіріс шығындарын, эмиссиялардың саны мен сапасын және олардың өзгеруін қадағалау үшін эмиссияларды қайнар көзден бақылауды қамтиды.

Сондай-ақ «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС азот оксидтерінің, күкірт диоксидінің және көміртегі оксидінің, шаңның құрамына түтін газдарының зиянды заттарының шығарындыларын өлшеуді мамандандырылған аккредиттелген зертханалар өндірістік мониторингтің жоспар-кестесіне сәйкес жүргізеді. Атмосфераға түтін газдарымен шығарылатын негізгі жабдықтың шығарындыларының көлемін есептеу компьютерлік бағдарламаны пайдалана отырып орындалады, алынған ақпарат негізінде «Атмосфералық ауаны қорғау туралы есеп» (№2-ТП (ауа) нысаны) жасалады, оның кезеңділігі ҚР Статистика агенттігінің бұйрығымен белгіленген.

Жаңа станцияларды жобалау кезінде Компания Топтың атмосфералық ауаға әсерін одан әрі төмендететін бірқатар факторлар ескереді. Мәселен, ұлттық маңызы бар Екібастұз станцияларын салу үшін алаңды таңдау кезінде отын көзінің жақындығы қамтамасыз етілді, бұл көмір тасымалдаудың теріс әсерін барынша азайтты, ал түтін құбырларының тиісті биіктігі жер бедерін, жел бағытын және тұрғын аудандардан қашықтықты ескере отырып, ластаушы заттардың таралуының оңтайлы жағдайларын қамтамасыз етеді.

Біз ластаушы заттардың шығарындыларын азайту жөніндегі бірқатар бастамаларды қамтитын қолданыстағы жабдықты жаңғырту жөніндегі іс-шараларды орындаймыз. Мәселен, 2022 жылы қалалық агломерацияда орналасқан Алматы станцияларында Компания ЖЭО-1 мен БЖК-ны газға көшірді. ЖЭО-2,3 газдандыру жоспарланған.

Алдыңғы есепті кезеңмен салыстырғанда шығарындылар құрылымында айтарлықтай өзгерістер болған жоқ.

Компаниядағы ластаушы заттар шығарындыларының негізгі көздері қазандық агрегаттары, май шаруашылығы және мазут шаруашылығы, күл үйінділері, сондай-ақ отын станциялары мен қазандықтардың аумағында орналасқан зиянды заттар шығарындыларының басқа да көздері болып табылады («ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС), отынды жағу кезінде пайда болатын «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС -ға тән негізгі ластаушы заттар (НЛЗ) (маркерлік) мыналар болып табылады:

• азот оксидтері (көмірді, газды және мазутты жағу кезінде, сондай-ақ қосалқы көздер мен автокөліктердің жұмысынан пайда болатын газ тәрізді заттар);
• күкірт диоксиді (газ тәрізді зат, көмір мен мазутты жағу кезінде, сондай-ақ қосалқы көздер мен автокөліктердің жұмысынан пайда болады);
• мазут күлі (қатты зат, мазутты жағу кезінде пайда болады);
• күл/шаң (көмір мен мазутты жағу кезінде, қосалқы көздер мен автокөліктердің жұмысынан, күл үйінділерінің жұмысынан пайда болатын қатты заттар);
• көміртек оксиді (көмірді, газды және мазутты жағу кезінде, сондай-ақ қосалқы көздер мен автокөліктердің жұмысынан пайда болатын газ тәрізді заттар);
• ҰОҚ – ұшпа органикалық қосылыстар (қатты немесе сұйық заттардан газдар түрінде бөлінетін химиялық қосылыстар, көмекші көздердің жұмысынан түзіледі);
• ТОҚ – тұрақты органикалық қосылыстар («ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС қызметі барысында бөлінбейді).

2022 жылы атмосфераға парниктік газдар шығарындыларын азайту жөніндегі шаралар:

• Негізгі және қосалқы жабдықтарды жөндеу және баптау жөніндегі іс-шаралар
• Отын үнемдеу шаралары
• Энергия тиімділігі саласындағы пайдалану-техникалық іс-шаралар
• Өз қажеттіліктеріне жұмсалатын энергия шығынын азайту

Отын шығыны, құрғақ газдардың көлемі, түтін газдарындағы зиянды заттардың концентрациясы және т. б. сияқты өндірістік көрсеткіштер бойынша берілген газ тәрізді шығарындылар мен қатты бөлшектер шығарындыларының тұрақты мониторингі деректерінің негізінде бекітілген әдістемелерге сәйкес маркерлі ластаушы заттардың шығарындыларын есептеу жүргізіледі:

• Жылу электр станциялары мен қазандықтар үшін атмосфераға ластаушы заттардың шығарындыларын анықтау әдістемесі (бұйрыққа 3-қосымша).
• Цемент өндірісі кәсіпорындарынан атмосфераға ластаушы заттардың шығарындыларын есептеу әдістемесі (бұйрыққа 6-қосымша).
• 4 санаттағы объектілерден атмосфераға ластаушы заттардың шығарындыларын есептеу әдістемесі (бұйрыққа 7-қосымша).
• Ұйымдастырылмаған көздерден шығарындылар нормативтерін есептеу әдістемесі (бұйрыққа 8-қосымша) және Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайтында танысу үшін қолжетімді басқа да ұлттық әдістемелер www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-да есепке алу процесі отын шығынын есепке алу бойынша есептік деректер, отынның химиялық құрамын және түтін газдарындағы ЛЗ концентрациясын зертханалық талдау негізінде зертханалық және есептік әдістермен, ЛЗ көлемінің есебі бекітілген әдістемелер бойынша жүргізіледі. Ластаушы заттардың мониторингі ЕТҰ өзі жүргізетін өндірістік мониторинг және бөгде аккредиттелген ұйым жүргізетін өндірістік экологиялық бақылау шеңберінде жүзеге асырылады. Өндірістік мониторинг ай сайын, өндірістік экологиялық бақылау тоқсан сайын жүргізіледі.

Ай сайынғы және тоқсан сайынғы негізде «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС есептік нысанда ұлғаю/төмендеу себептерін талдаумен нормативтік шамалармен салыстыра отырып, ластаушы заттардың көлемі бойынша деректерді ұсынады. «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС жылына 1 рет 2-ТП ауа нысаны бойынша есептер ұсынады.

Эмиссиялар деңгейіне неғұрлым жедел бақылауды жүзеге асыру үшін 2022 жылы шығарындылар көздерінде мониторингтің автоматтандырылған жүйелерін орнату жөніндегі жобаларды іске асыру басталды, бұл нақты уақыт режимінде негізгі көрсеткіштерді қадағалауға және кез келген ауытқуларға уақтылы жауап беруге және түзету іс-шараларын өткізуге мүмкіндік береді. 2022 жылдан бастап Компания қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган жүргізетін Ластауыштардың шығарындылары мен тасымалы тіркеліміне (ЛШТТ) ұсынылатын есептілікте 2022 жылы бекітілген жаңа әдістемелерге сәйкес есептелген көмірді жағудан түзілетін ауыр металдардың шығарындылары жөніндегі ақпаратты көрсетеді.

Күл шығарындыларын азайту жөніндегі міндеттемелерді орындау үшін Компания күл ұстайтын технологияларды қолданады: Екібастұз МАЭС-те –электрофильтрлер, алматылық ЖЭО-да – жаңа буын эмульгаторлары, азот оксидтерінің түзілуін тежеу үшін төмен эмиссиялық қыздырғыштар қолданылады, жоғары қысымды жылытқыштар мен турбо қоректендіру сорғыларын 4-ші турбина буын іріктеумен қолданудың арқасында режимдер реттеледі.

Тоқсан сайынғы негізде өнеркәсіп алаңдарында және санитарлық-қорғау аймақтарының шекараларында «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС бақылаушы органдар әзірлеген Бірыңғай экологиялық порталға орналастырылатын тұрақты электрондық есептілікті ұсына отырып, шекті жол берілетін шығарындылар нормативтерінің сақталуына өндірістік экологиялық бақылау жүргізеді.

Әр тоқсан сайын нақты экологиялық көрсеткіштер мен өндірістік экологиялық бақылау нәтижелерін талдау энергия объектілерінің басшылығына, сондай-ақ Компанияның жоғары басшылығына тиімді шешімдер қабылдау және түзету іс-шараларын жүргізу үшін ұсынылады.

Экологиялық көрсеткіштерді талдау нәтижелері бойынша 2022 жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС бойынша ластаушы заттардың үлестік шығарындылары тұтастай алғанда 2%-ға – 2021 жылғы 9,68 г/кВтсағ-тан 2022 жылғы 9,48 г/кВтсағ-қа дейін азайды. Мұндай төмендеу әуе бассейнін қорғау бөлігінде табиғатты қорғау іс-шараларының жоспарларын және табиғи отынның үлестік шығыстарын қысқарту бөлігінде энергия тиімділігі бағдарламасының орындалуына байланысты болды. 2022 жылғы ластаушы заттар шығарындыларының көлемін шоғырландыру периметріне мынадай ЕТҰ енгізілген: «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС.

ӨНІМ БІРЛІГІНЕ АТМОСФЕРАҒА ШЫҒАРЫЛАТЫН ҮЛЕСТІК ШЫҒАРЫНДЫЛАРДЫҢ ДИНАМИКАСЫ, Г/КВТ*САҒ

Суды жауапкершілікпен пайдалану

«Самұрық-Энерго» АҚ-ның қызметін, энергетика саласындағы кез келген басқа компания сияқты, су ресурстарын пайдаланбай іске асыру мүмкін емес. Сондықтан суды ұтымды пайдалану – басым мәселелердің бірі. «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ су ресурстары тапшылығы бар өңірлерде суды пайдаланбағанына қарамастан, Компания оларды пайдалануға жауапкершілікпен қарайды. Біз тұщы суды тұтынуды азайту және ағынды суларды мұқият тазарту үшін су ресурстарымен байланысты тәуекелдерді бағалаймыз және суды тұтыну мен кәдеге жаратуды басқарамыз.

Су ресурстарын тиімді басқару – Компанияның экологиялық саясатын іске асырудың ажырамас бөлігі, ол, атап айтқанда, жергілікті қауымдастықтармен, мемлекетпен және инвесторлармен өзара іс-қимылды жақсартуға ықпал етеді.

Жер үсті және жер асты көздерінен су алу тек қолданыстағы заңнама шеңберінде (су пайдалану шарттары, су пайдалануға арналған рұқсаттар негізінде) жүргізіледі және қоршаған ортаға елеулі әсер етпейді. Біздің басымдығымыз – тұщы суды тұтынуды азайту және бірнеше рет және қайта пайдаланылатын судың үлесін арттыру.

Компанияның су ресурстарын басқару ҚР Су кодексінің талаптарына және су ресурстарын қорғау саласындағы рұқсат құжаттамасына сәйкес жүзеге асырылады.

Корпоративтік менеджмент жүйесінің саясаты және қоршаған ортаны қорғауды басқару стандарты Компанияның суды басқару саласындағы міндеттемелері мен принциптерін анықтайды, мысалы:

• жауапты суды басқару, тұрақты су балансы;
• су тікелей алынғанына немесе делдалдар арқылы сатып алынғанына қарамастан, бастапқы су алу көздерін бағалау және есепке алу;
• Компанияның су ресурстарын ұтымды басқару жоспарлары мен іс-әрекеттерін үнемі жақсарту және бейімдеу;
• өндірістік мақсаттар үшін ауыз су сапасын пайдалануды барынша азайту;
• су алу көздерінде және сарқынды су қабылдағыштарда су алу мен су ағызуды есепке алу аспаптарына, аспаптардың бар-жоғына, олардың жарамдылығына, уәкілетті органның тексеруі мен пломбалауының уақтылығына жыл сайын түгендеу жүргізу;
• су ресурстары тапшылығы бар аудандарда Компания қызметін жүргізуден бас тарту.

Компания таза суға қол жеткізу үшін жергілікті қауымдастықтармен және үкімет органдарымен өзара әрекеттеседі. Сондай-ақ біз тұрғындардың өтініштерін қабылдаймыз және олардың Компаниямыздың жергілікті су айдындарына әсері туралы сұрақтарын қарастырамыз.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ жер үсті және жер асты суларының сапасын, шаруашылық-ауыз сумен жабдықтау көздерінің және сарқынды сулардың сапасын үнемі қадағалайды. Өндірістік экологиялық бақылауды жүргізу шеңберінде мамандандырылған аккредиттелген зертханалар ағынды сулардың, жер үсті және жер асты көздерінің зиянды заттарының құрамын анықтауға талдау жүргізеді. Осы талдаулардың нәтижелері негізінде кәсіпорынның су ортасына әсерінің сипаты, саны және ауқымы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік беретін мәліметтер жинағын құрайтын зерттеулер жүргізіледі. Алынған ақпаратқа сәйкес су ресурстарын басқару бойынша түзету іс-шараларының кешені әзірленеді.

2022 жылы Компания күл-қож қалдықтарының үлес көлемін азайтты, нәтижесінде қалдықтарды тасымалдауға арналған су шығыны, тиісінше ағынды суларды ағызу 1,6%-ға төмендеді. Есепті кезеңде суды үнемдеу үшін біз Екібастұз ЖЭС-те көлемді су қоймасы-салқындатқышы және тікелей ағынды гидравликалық күл шығару жүйелері бар айналмалы техникалық сумен жабдықтау жүйелерін және Алматы қаласындағы ЖЭС станцияларында салқындату мұнаралары бар циркуляциялық салқындату жүйелерін және күл үйінділерінің ағынды суларын қайта пайдалануды жалғастырдық.

КӨП РЕТ ЖӘНЕ ҚАЙТА ПАЙДАЛАНЫЛАТЫН СУДЫҢ ҮЛЕСІ МЕН ЖАЛПЫ КӨЛЕМІ, МЕГАЛИТР

Көп рет және қайта пайдаланылатын судың үлесі

ӨНДІРІСТІҢ СУ ТИІМДІЛІГІ, М³/КВТСАҒ

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ өндірістік қажеттіліктерге байланысты суды әзірленген жобалар мен уәкілетті мемлекеттік органдармен келісілген нормативтерге сәйкес көлемде алады. Сондай-ақ біз таза суды пайдалануды азайту, нормативтік тазартылған суды төгу, тасымалдау кезінде судың жоғалуы және ағынды суларды қайта пайдалану жүйелерін енгізу шаралары қамтылған су ресурстарын ұтымды пайдалану жоспарларын әзірлеу үстіндеміз.

Компания үшін су ресурстарының негізгі көздері: Бестөбе су қоймасы (Мойнақ СЭС), Шардара су қоймасы (Шардара СЭС), Қ. Сәтбаев атындағы арна («Болат Нұржанов атындағы Екібастұз МАЭС-1» ЖШС, «Екібастұз МАЭС-2 станциясы» АҚ), Шідерті каналы («Екібастұз МАЭС-2 станциясы» АҚ), Үлкен Алматы көлі және Үлкен Алматы өзенінің бассейні (СЭС каскады), Қапшағай су қоймасы (Қапшағай СЭС).

Біз су ресурстарына әсерді азайту үшін ағынды суларды басқарудың қатаң стандарттарын ұстанамыз. Компания ағынды суларды ағызуға белгіленген лимиттердің шегін, сондай-ақ су объектілеріне рұқсат етілген әсер ету нормативтерінің шегін сақтауға тырысады және су объектілері мен олармен байланысты мекендеу орындарының биоәртүрлілігіне айтарлықтай әсер етпейді.

2022 жылы біз Өндірістік экологиялық бақылау бағдарламасына сәйкес аккредиттелген мамандандырылған зертханалармен су объектілерінің жай-күйіне, оның ішінде жер үсті, жерасты және сарқынды сулардың химиялық құрамы мен сапасын айқындаумен тұрақты мониторинг жүргіздік. Есепті кезеңде «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ-да ағызылған ағынды суларда ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген концентрацияларынан асып кетудің бірде-бір жағдайы тіркелген жоқ.

Жер үсті су объектілері мен жинақтаушы тоғандарға су ағызу өндірістік алаңның аумағындағы нөсер суларынан, шаруашылық-тұрмыстық ағындардан және технологиялық процесте пайдаланылмайтын нормативтік таза сулардан қалыптасады.

Күл-қож қалдықтарын жою үшін гидрокөлік ретінде пайдаланылатын өнеркәсіптік ағындар күл үйіндісіне төгіледі, оны табиғи объектілерге ағызуға жол берілмейді.

Төгінділердің барлық көлемі (күл-қож қалдықтарының гидрокөліктік ағындарын қоспағанда) Қоршаған ортаға эмиссиялар нормативтерін айқындау әдістемесіне сәйкес бекітілген санитариялық-гигиеналық нормативтерге дейін тиісті тазартудан өтеді. Сарқынды суларда ластаушы заттардың болуына жол берілетін нормалар және олардың көлемі заңнамамен жол берілетін шекті төгінділер нормативтерінің жобалары мен санитариялық-эпидемиологиялық және экологиялық сараптамалардың қорытындысы негізінде белгіленген.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ өндірістік және шаруашылық қызмет процесінде сарқынды сулардың екі санаты қалыптасады:

• гидроагрегаттар мен трансформаторлар салқындағаннан кейін, сондай-ақ СЭС гидрогенераторлары іске қосылғаннан кейін пайда болатын күлді сумен шығару жүйесінің және нормативтік-таза сарқынды сулары (Компанияның сарқынды сулары көлемінің 99%-дан астамы);
• әкімшілік корпустан, асханадан және басқа да қосалқы бөлімшелерден түзілетін шаруашылық-тұрмыстық су (Компанияның сарқынды су көлемінің 1%-дан азы).

Шаруашылық-тұрмыстық ағындар су объектісіне ағызар алдында жобалық өнімділігі тәулігіне 15 м³ (әрқайсысы) екі параллель желіден (1 жұмыс, 1 резерв) тұратын «Ағын» биологиялық тазарту станциясында тазартылады. Тазарту қондырғыларына келесі қондырғылар кіреді: биологиялық тазарту қондырғысы; ағынды суларды тазарту сүзгісі; дезинфекциялау қондырғысы.

Жер үсті суларының ластануын бағалау сипаттамасы көрсеткіштердің екі тобы бойынша жүргізіледі: жалпы және арнайы. Жалпы көрсеткіштерге су сапасының жалпыланған көрсеткіштері жатады – минералдану, рН мәні, кермектік және т.б. Арнайы көрсеткіштерге мыналар жатады: ОХТ, ОБТ, мұнай өнімдері, тұз аммонийі, нитраттар, нитриттер, фосфаттар, СББЗ, жалпы темір, фторидтер, өлшенген заттар, мыс.

2022 жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ 22 277 709,1 мегалитр сарқынды су бөлді, су ағызу көлемінің ұлғаюы Компанияның СЭС су ағызу саласындағы ақпараттың ашылуына байланысты. Бұл ретте «Самұрық-Энерго» АҚ су алу көлемі 2021 жылмен салыстырғанда 2,4 есеге, 22 366 918 мегалитрге дейін ұлғайды, бұл Қоғам кәсіпорындарында электр энергиясын өндірудің ұлғаюына және СЭС каскадымен Қапшағай СЭС су алу саласындағы ақпараттың ашылуына, сондай-ақ 2021 жылы орын алған су тапшылығына байланысты.

Есепті кезеңде «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ-да шаруашылық-тұрмыстық сарқынды суларды төгу кезінде ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген концентрациясынан асып кетудің бірде-бір жағдайы тіркелген жоқ.

2022 жылы «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ өндірістік және шаруашылық ауыз су қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін су алу көлемі – 22 415 179 мегалитрді құрады. Бұл ретте алынатын су көлемінің 99% электр энергиясын өндіру мақсатында СЭС гидрогенераторларын іске қосу үшін пайдаланылады. «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ, «АЖК» АҚ су тұтыну көлемі 137 470,8 мегалитрді құрады.

Компаниядағы суды тұтыну мен алуды бақылау үшін деректерді жинау процесі келесідей:

Қалдықтарды басқару

Біз ресурстарды тиімді пайдалану қағидаттарын ұстанамыз және өндірілетін қалдықтардың мөлшерін азайту және олардың электр энергиясын өндіруден бастап нысандарға қызмет көрсетуге дейінгі қоршаған ортаға теріс әсерін азайту бойынша жұмысты жалғастырамыз. Біз қалдықтардың пайда болу көздерін анықтау үшін үнемі талдау жүргіземіз және оларды азайту шараларын әзірлейміз.

Өндіріс және тұтыну қалдықтарын басқару, қалдықтармен байланысты деректерді жинау және мониторингілеу процесі мыналарға сәйкес жүзеге асырылады:

• Қоршаған ортаны қорғауды басқару жөніндегі корпоративтік стандарт
• Қалдықтарды басқару бағдарламалары
• Қалдықтарды басқару жөніндегі іс-шаралар жоспары

Біздің басымдылығымыз қалдықтардың пайда болуымен байланысты тәуекелдерді азайту болып табылады. «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-те қалдықтарды басқару бойынша бірқатар іс-шаралар орындалуда.

Барлық «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-те түзілетін қалдықтардың барлық түрлері қалдықтардың пайда болу көздерін түгендеу деректері негізінде сәйкестендірілді. Қалдықтардың әрбір анықталған түрі үшін оның қауіптілігі мен уыттылығы класын, агрегаттық жай-күйін, ерігіштігін, құбылмалылығын, қауіптілік қасиеттерін және қоршаған ортаға әсер ететін басқа да параметрлерді бағалау жөніндегі деректерге сүйене отырып, оны жинақтау тәсілі белгіленген. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган бекіткен қалдықтар сыныптауышында келтірілген бағалау критерийлеріне сәйкес «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС барлық қалдықтары екі санатқа бөлінеді: қауіпті және қауіпті емес.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ қызметінің ерекшелігін ескере отырып, қалдықтардың жалпы көлеміндегі негізгі үлесі ірі тоннажды күл-қож қалдықтарына және «Богатырь Көмір» ЖШС көмір разрездерінің аршылған жыныстарына тиесілі, олар қауіпті емес болып табылады.

«Богатырь Көмір» ЖШС-нің іргелес аумақтарға теріс әсерін азайту үшін Компания «Солтүстік» және «Богатырь» разрездерінің ішкі өндірілген кеңістігін ішкі үйінділер ретінде пайдалану жөніндегі жобаларды әзірлей отырып, сыртқы үйінділердегі аршылған жыныстарды көму көлемін қысқартады. Тотығу процестерін болдырмау және үйінділерге жиналатын құрамында көміртегі бар жыныстың өздігінен жануын болдырмау үшін үйінділердің төгілуін инертті жыныстармен оқшаулау және үйінділердің шатырын тығыздау жүргізіледі.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ күл-қож қалдықтары күл үйінділеріне көміледі, шаңды басу бойынша іс-шараларды қамтамасыз ете отырып, Екібастұз МАЭС-те су қиылысында, «АлЭС» АҚ-да топырақ қабатымен жабумен және көпжылдық шөптер мен бұталарды отырғызумен бірегей аралас технология бойынша көміледі. Біз жыл сайын күл үйінділерінің пайдаланылған бөліктерін рекультивациялауды жүргіземіз. Бұдан басқа кәдеге жаратумен қатар, күл қождарын автомобиль жолдарын салу және құрылыс материалдарын өндіру кезінде одан әрі пайдалану үшін қайта өңдеу жүргізілуде.

Өнім бірлігіне күл-қож қалдықтарының түзілу көлемінің төмендеуіне «Самұрық-Энерго» АҚ СЭС және ЖЭК объектілерінің дамуы да ықпал етеді. Сондай-ақ қауіпті емес қалдықтарға тұтыну қасиеттерін жоғалтқан кеңсе керек-жарақтары, қаптама, жиһаз, мүкәммал, аумақты жинаудан сметалар, тамақ қалдықтары және т.б. жатады. Бұл қалдықтар бөлек жинауға, қайта өңдеуге немесе кәдеге жаратуға берілетін тұтыну қалдықтары ретінде жіктеледі. Оларды орналастыру көлемі нормаланады.

Қауіпті қалдықтарға өнеркәсіптік және өндірістік қалдықтар (аккумуляторлар, құрамында сынабы бар шамдар, пайдаланылған майлар мен техникалық сұйықтықтар, жанар-жағармай материалдары, бояғыштар, шайырлар, лактар, бояулар және т.б.) жатады.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС аумағында пайдаланылған батареяларды жинау жүргізілуде. Пайдаланылған батареялардың құрамында: қорғасын (ағзада жиналып, бүйрекке, жүйке жүйесіне, сүйек тіндеріне әсер етеді), кадмий (өкпе мен бүйрекке зиян келтіреді), сынап (ми мен жүйке жүйесіне әсер етеді), никель мен мырыш (дерматит тудыруы мүмкін), сілтілер (шырышты қабаттар мен теріні күйдіреді) және басқа да қауіпті заттар. Тұрмыстық қалдықтармен бірге тасталған батареялар қалалық полигондарға түсіп, құрамындағы зиянды заттар топырақ пен жер асты суларына енеді. Бұған жол бермеу үшін барлық жиналған батареялар қайта өңдеуге жіберіледі және басқа тұрмыстық қалдықтармен бірге тасталмайды. 2020-2022 жылдар аралығында 140 кг қалдық батареялар жиналып, кәдеге жаратуға берілді.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС өндірістік қызмет процесінде «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС аумағында радиоактивті қалдықтар түзілмейді және олардың санитарлық-қорғау аймақтарының шекарасында тоқсан сайын радиациялық мониторинг жүргізіледі. Рұқсат етілген деңгейден асып кету мониторингінің нәтижелері бойынша сағатына 2,5 мЗв тіркелмеген.

Қалдықтардың санатына сәйкес оларды бөлек жинау жүргізіледі және оларды жинақтау тәсілі белгіленді, бөлек жинау пункттері және арнайы уақытша сақтау орындары, тану белгілерімен таңбаланған контейнерлер/металл ыдыстар жабдықталған.

Полигондарда көмуге жарамсыз қалдықтардың түрлері және кейіннен заңды және жеке тұлғаларға бере отырып, қайта пайдалануға және қайталама шикізатқа жатқызуға жарамды қалдықтардың түрлері айқындалды.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-те мұндай қалдықтарға макулатура, картон, қағаз қалдықтары, пластик және пластмасса қалдықтары, құрамында сынабы бар шамдар, түсті және қара металдардың сынықтары, электрондық және электр жабдықтары, аккумуляторлар, шиналар және олардың фрагменттері және басқа қалдықтар жатады

Қалдықтармен жұмыс істеу жүйесіндегі бақылау және мониторинг қалдықтардың мөлшерін және олардың қозғалысын есепке алу массадағы нақты өлшеулер негізінде журналдарда қамтылады. Қалдықтар санының барлық мәндері қалдықтардың тоннадағы массасы бойынша ескеріледі. Сондай-ақ қалдықтарды орналастыру (сақтау) орындарына тұрақты бақылау жүргізіледі, тұрақты уақтылы шығару және кәдеге жарату қамтамасыз етіледі. Біз барлық тиісті нормативтік талаптар мен рәсімдерді сақтаймыз және заңнамаға сәйкес қалдықтарды кәдеге жаратуды немесе қайта өңдеуді жүзеге асырамыз.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы мердігерлердің қызметіне бақылау жүргізеді. Сатып алу рәсімдерін өткізу кезеңінде қатысушыларда қалдықтардың әрбір түрімен жұмыс істеу жөніндегі қызметке лицензияның, сондай-ақ қалдықтармен жұмыс істеуге арналған материалдық-техникалық базаның болуы тексеріледі. Мердігерлер ҚР экологиялық заңнамасының талаптарын сақтауға міндеттенетін шарттарға қол қояды. Экологиялық қызметтер мердігерлердің қалдықтармен жұмыс істеу саласындағы қызметіне тұрақты тексерулер жүргізеді.

«Самұрық-Энерго» АҚ мүдделі тараптармен үздіксіз диалог жүргізеді: кез келген адам арнайы кері байланыс арналары арқылы біздің қызметіміздің экологиялық аспектілеріне алаңдаушылығын білдіре алады. Барлық өтініштер ресми тіркеледі және қаралады.

«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ КӘСІПОРЫНДАРЫ ҚАЛДЫҚТАРЫНЫҢ ЖАЛПЫ КӨЛЕМІ, ТОННА

2021 жылдың соңында қалдықтарды жіктеу талаптары өзгертілді: қалдықтарды 5 қауіптілік класына бөлудің орнына қалдықтарды 2 санатқа бөлу енгізілді – қауіпті және қауіпті емес. Қалдықтарды бөлу әдістемесінің өзгеруіне байланысты 2022 жылы бұрын қауіптіліктің 3-сыныбына жататын қалдықтар қауіпті қалдықтарға ауыстырылды.

Биоәртүрлілікті сақтау

«Самұрық-Энерго» АҚ биологиялық әртүрлілікті сақтаудың маңыздылығын түсінеді. Біз өз қызметімізде ықтимал тәуекелдерді ескереміз және өз қызметіміздің барлық кезеңдерінде биоәртүрлілікті сақтауға және қорғауға ұмтыламыз, соның ішінде жаңа объектілер салу, қолданыстағы қуаттарды жаңғырту, энергия өндіру жөніндегі қызмет, генерациялау объектілерін пайдаланудан шығару және бөлшектеу барысында. Биоалуантүрлілікті қорғау мақсатына жету үшін Компания жабайы табиғатты қорғау іс-шараларын жүзеге асырады, ғылыми мекемелермен және мемлекеттік мекемелермен ынтымақтасады, сондай-ақ ішкі нормативтік құжаттаманың талаптарын орындайды.

Компанияда енгізілген қоршаған ортаны қорғауды басқару стандарты Қоғам кәсіпорындарының жанды табиғатқа әсерін болдырмау және/немесе азайту шараларын, биоәртүрлілікті сақтау жоспарларын, тәуекелдерді басқаруды және биоәртүрлілікке әсер ететін экологиялық аспектілерді жүзеге асыру жөніндегі міндеттемелерімізді анықтайды.

Біз қолданыстағы заңнамаға және біз қабылдаған ерікті міндеттемелерге назар аудара отырып, СЭС, ЖЭК және АЭК барлық кезеңдері мен жұмыс кезеңдерінде тәуекелдерді талдауға қомақты ресурстарды саламыз. Біздің барлық құрылыс және қайта құру жобаларымыз міндетті түрде қоршаған ортаға әсерді бағалаудан өтеді. Нәтижелері бойынша, қажет болған жағдайда, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін қорғау жөніндегі жоспар әзірленеді.

«Самұрық-Энерго» АҚ халықаралық, ұлттық және өңірлік қызыл кітаптарға енгізілген, сондай-ақ ерекше қорғалатын табиғи аймақтар, оның ішінде ЮНЕСКО және Рамсар конвенциясы мәртебесі бар флора мен фаунаның жаһандық және ұлттық маңызы бар түрлері мекендейтін ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра объектілері орналасқан аумақтарда қызмет жүргізбейді.

Өндірістік активтерді орналастыру учаскелерінде, сондай-ақ оларға іргелес жатқан аумақтарда сирек кездесетін, қауіп төнген жануарлар, өсімдіктер мен саңырауқұлақтар түрлері анықталған жоқ.

Біз флора мен фаунаның өкілдері қауіпсіз жағдайда болуын қамтамасыз етеміз. Ол үшін біз Компанияның БҰҰ-ның тұрақты даму саласындағы 14, 15-мақсаттарына қол жеткізуге қосқан үлесін көрсететін бірқатар іс-шаралар өткіземіз.

БИОАЛУАНТҮРЛІЛІКТІ САҚТАУҒА ИНВЕСТИЦИЯЛАР, МЛН ТЕҢГЕ

Биоалуантүрлілікті сақтау саласындағы Компания қызметінің негізгі бағыттары:

• өндірістік қызметтің табиғатқа әсерін азайтуға мүмкіндік беретін заманауи технологиялық шешімдерді қолдану;
• биоәртүрлілікті сақтау бағдарламаларын әзірлеу және орындау;
• үздіксіз экологиялық мониторинг.

Балықтың өлімін азайту үшін біздің СЭС-тің барлық гидротурбиналары балық қорғау құрылғыларымен жабдықталған. Сондай-ақ Қазақ балық шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының ұсынысы бойынша тәуліктің қараңғы уақытында турбиналық су тартқыштардың алдындағы су тартқыштың жанында балық қорғау шарасы ретінде судың беті балықты қорқыту үшін прожекторлармен жарықтандырылады.

Әуемен электр тарату желілерінің (ӘЭТЖ) тіректерін қону ретінде пайдаланатын құстардың өлімін азайту үшін біз тіректерді оқшауланған сымдармен жабдықтау арқылы қайта құрамыз.

Су және жер үсті (жағалау) экожүйелеріне әсерін азайту үшін СЭС жұмыс режимдері Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігінің Су ресурстары комитетімен, әкімдіктермен және ЕҚТА басшылығымен (Мойнақ СЭС жағдайында) келісіледі. Ауыл шаруашылығы жер пайдаланушыларының мүддесі үшін су жіберу (ирригация) және сумен жабдықтау уәкілетті органдармен келісіледі.

Жел энергетикалық қондырғылардың (ЖЭҚ) жобалау алдындағы және жобалау сатыларында олардың қоршаған ортаға әсерін азайту көзделеді. Осылайша, жарықпен ластанудың жанды тіршілік иелерінің биоритмдеріне әсерін азайту, сондай-ақ биоәртүрлілікті сақтау және толықтыру үшін біз ЖЭҚ жарықтандыруды тек жалпы шамдарды қолдануға дейін азайтамыз.

ЕТҰ жыл сайын биоалуантүрлілікті сақтау жөніндегі бағдарламаларды әзірлейді, олардың шеңберінде ЕТҰ объектілерін пайдалану аяқталғаннан кейін біздің қызметімізден болуы мүмкін экологиялық залалды өтеу үшін жерді кешенді қалпына келтіру орындалады. Жұмыстар ЕТҰ құрылыс объектілерін кейіннен кәдеге жарату, жер қойнауын пайдалану салдарын жою²⁸, гидрогеологиялық ұңғымаларды жою және консервациялау, полигондар мен қалдықтарды, оның ішінде радиоактивті қалдықтарды сақтау мен кәдеге жаратудың өзге де орындарын жабу тәртібімен жүргізіледі. 2022 жылы Компания нысандарды пайдаланудан шығарған жоқ.

Үздіксіз экологиялық мониторинг нәтижелері бойынша есепті кезеңде ЕТҰ қызметінің осал экожүйелер мен биоәртүрлілікке елеулі тікелей немесе жанама әсері байқалмағаны анықталды.

Компанияның ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың, кейбір ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың (ЕҚТА) маңында немесе аумағында орналасқан объектілері жоқ. Бұл ретте ҚОҚ бөлігінде Қазақстан Республикасы заңнамасының барлық талаптары орындалады.

2023 жылға және орта мерзімді перспективаға арналған жоспарлар

ҚР жаңа экологиялық кодексі қолданысқа енгізілгеннен кейін «Самұрық-Энерго» АҚ-ға өзі қатысатын өңірлерінде қоршаған ортаға әсердің төмендеуін (зиянды заттар шығарындыларының төмендеуі, парниктік газдар шығарындыларының көлемінің төмендеуі) қамтамасыз ету қажет болады.

Ол үшін Компания келесіні жоспарлайды:

• Ең үздік қолжетімді техниканы (бұдан әрі – ҮҚТ) енгізу. Халықаралық жасыл технологиялар және инвестициялық жобалар орталығы әзірлеген ұлттық анықтамалықта (бұдан әрі – Анықтамалық) ҮҚТ тізбесі, сондай-ақ ҮТ енгізу арқылы қол жеткізуге болатын шығарындылардың шекті деңгейлері белгіленген.

Түтін газдарының шығарындыларын азайту үшін мыналар ұсынылады:

• шаң (көмір күлі) шығарындылары үшін заманауи электр сүзгілерін, қап сүзгілерін, скрубберлерді орната отырып, 99,9% тазарту дәрежесі бар күл ұстағыш қондырғыларды жаңғырту;
• түтін газдарын күкірт шығарындыларынан тазарту үшін күкіртсіздендіру, көмірді газдандыру немесе әктасты, аммиакты қазандық оттығына беру және т.б. әдістерін қолдану ұсынылады;
• азот оксидтерінің шығарындыларын азайту үшін оттықты қайта құру немесе селективті каталитикалық және каталитикалық емес тотықсыздану әдістерін қолдану ұсынылады.

ҮҚТ енгізуге жұмсалатын шығындардың жоспарланған көлемі – шамамен 450 млрд теңге.

К НДТ также относится и реконструкция энергообъектов с переводом основного оборудования на сжигание природного газа или строительство новых энергоисточников, работающих на газе (например – ГТУ, ПГУ).

Сондай-ақ ҮҚТ-ға негізгі жабдықты табиғи газды жағуға немесе газбен жұмыс істейтін жаңа энергия көздерін (мысалы – ГТҚ, БГҚ) салуға ауыстыра отырып, энергия объектілерін қайта құру да жатады. Газ негізіндегі жаңа энергия көздерін салуға жұмсалатын шығындардың жоспарланған көлемі – шамамен 600 млрд теңге.

• Компанияның энергетикалық объектілері физикалық жойылғаннан кейін қажетті іс-шараларды жүргізу үшін тарату қорын құру.

I санаттағы объектілерге жатқызылған және қоршаған ортаға теріс әсер ететін «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС пайдалану тоқтатылғаннан кейін Компания ҚР заңнамасының талаптарына сәйкес оларды пайдалану салдарын жоюды қамтамасыз етеді.

Жер учаскелерін адамдардың өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігін және қоршаған ортаны қорғауды қамтамасыз ететін жағдайға келтіру бойынша жұмыстар жүргізілетін болады.

2022 жылы Компания баламаларды бағалауды ескере отырып, «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС аумағындағы ғимараттар мен құрылыстарды бөлшектеу немесе қайта бейіндеу бойынша нақты көлемді және жоспарланған құнын бағалау бойынша жұмыстарды бастады.

Жұмыстарды аяқтау 2023 жылы жоспарланып отыр, бағалау жүргізілгеннен кейін 2024 жылдың соңына дейін «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС кәсіпорындарын толық жоюға, рекультивациялаудың баламаларын бағалауды ескере отырып, жерлерді қалпына келтіруге, қоршаған ортаға әсер етудің үздіксіз мониторингін жүргізуге және ол жабылғаннан кейін ластануды бақылауға арналған тарату қорлары қалыптастырылады.

Тарату қоры жыл сайынғы аударымдар есебінен қалыптастырылатын болады, олар кәсіпорындар жойылатын кезеңге есептегенде таратуға арналған шығындардың жалпы сметалық құнына тікелей пропорционалды түрде айқындалатын болады.

Климаттың өзгеруіне қарсы күреске қосқан үлесі

«Самұрық-Энерго» АҚ әлемдік көміртегі ізіне әсер ету ауқымын түсінеді. Компания энергия өндірумен байланысты парниктік газдардың тікелей шығарындыларын, сондай-ақ энергияны тұтынумен байланысты жанама шығарындыларды азайту үшін үздіксіз жұмыс істейді. Компанияның өндірістік процестері мен өнімдерінің көміртегі сыйымдылығын төмендету жөніндегі негізгі жұмыс Компанияның даму стратегиясына, Компанияның экологиялық саясатына, сондай-ақ «Самұрық-Энерго» АҚ энергияға көшу бағдарламасына сәйкес жүзеге асырылады.

«Самұрық-Энерго» АҚ мемлекеттің көміртегі бейтараптығына қол жеткізу жөніндегі күш-жігерін қолдайды және дәстүрлі генерация үлесін сақтауды, жұмыс істеп тұрған станцияларды жаңғыртуды және жабдықтардың тиімділігін арттыруды, сондай-ақ ЖЭК жобаларын іске асыруды және баламалы энергетиканы дамытуды өзінің міндеті деп санайды.

Климаттық күн тәртібін басқару

Жаһандық климаттық күн тәртібі елдің энергетика саласы мен «Самұрық-Энерго» АҚ үшін үлкен сын, мұнда дәстүрлі энергия көздері елдің энергетикалық жүйесінде маңызды рөл атқарады.

Бүгінде көмір Қазақстанда шамамен 70% электр энергиясын өндіруді қамтамасыз етеді, сондай-ақ халықтың және коммуналдық-тұрмыстық сектордың отынға деген қажеттілігін толық қанағаттандырады. Сонымен қатар энергетикалық сектор шығарындылардың ең ірі көзі болып табылады, парниктік газдар шығарындыларының шамамен 80% өндіреді.

Самұрық-Энерго құрамына көмірмен жұмыс істейтін үш ірі энергия өндіруші ұйым («ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ), сондай-ақ ашық тәсілмен көмір өндіру бойынша әлемдегі ең ірі кәсіпорындардың бірі – «Богатырь Көмір» кіреді. Компанияның активтеріндегі дәстүрлі генерацияның басым үлесін ескере отырып, сондай-ақ климаттық күн тәртібінің маңыздылығын және көмір өндіруге негізделген қызметке байланысты туындайтын тәуекелдерді ескере отырып, Самұрық-Энерго 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізе отырып, қоршаған ортаға теріс әсерін азайтуға тырысады.

Бұл мақсатқа көмір өндіруге негізделген Компанияның қызметін декарбонизациялауға бағытталған ниеттер мен нақты қадамдарды анықтайтын 2022-2060 жылдарға арналған энергияға көшу бағдарламасы ықпал етеді.

Осы бағдарламаға сәйкес Компания жаңартылатын көздерден алынатын генерация үлесін жоспарлы түрде ұлғайта отырып, генерация құрылымын біртіндеп өзгертуді, ең үздік қолжетімді технологияларды қолдануды, Компанияның көмір станцияларында көміртекті ұстау және сақтау технологияларын зерделеуді және қолдануды, сондай-ақ энергия тиімділігі мен энергия үнемдеуді арттыру жөніндегі іс-шараларды іске асыруды көздейді.

Климаттық тәуекелдерді басқару

Климаттық тәуекелдерді анықтау және тәуекелдерді басқару

Компания теріс әсер ету факторлары жағдайында стратегиялық мақсаттарға қол жеткізудің ақылға қонымды кепілдігін қамтамасыз ету үшін климаттық тәуекелдерді басқару мәселелеріне көп көңіл бөледі.

«Самұрық-Энерго» АҚ климаттық тәуекелдерді басқару және мүмкіндіктерді сәйкестендіру үшін кең ауқымды іс-шараларды іске асырады. Климаттың өзгеру тәуекелдерін бағалау Компания стратегиясын әзірлеу, инвестициялық жобаларды бағалау және жылдық және орта мерзімді жоспарларды қалыптастыру үшін пайдаланылатын шарттарды қалыптастыру кезінде ескеріледі. Корпоративтік тәуекелдерді басқару жүйесі корпоративтік басқару жүйесінің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады және стратегиялық мақсаттарға қол жеткізуге теріс әсер етуі мүмкін ықтимал тәуекелдік оқиғаларды уақтылы анықтауға, бағалауға, бақылауға және азайтуға бағытталған. Тәуекелдер жөніндегі есеп Директорлар кеңесі жанындағы Аудит жөніндегі комитетке тоқсан сайынғы негізде ұсынылады.

Самұрық-Энергода стратегиялық тәуекелдер ретінде жіктелген климаттық тәуекелдер анықталды. Климаттық тәуекелдерге байланысты салдарлар анықталды, мысалы: өндірістік активтердің физикалық зақымдануы; электр энергиясын, көмірді жеткізу тізбегінің үзілуі; инвестициялық жобаларды іске асырудың қымбаттауы және мерзімінің ұлғаюы; өндірістегі үзілістер.

Заңнамалық шектеулер талаптарын бұзғаны үшін айыппұлдар, парниктік газдар шығарындылары үшін салық мөлшерлемелерінің ұлғаюы шаралар қабылданғанға дейін тәуекелдердің қаржылық салдары ретінде әрекет етеді.

Климаттық тәуекелдерге әсер етуі мүмкін факторлар

«Самұрық-Энерго» АҚ климатқа әсер ету жауапкершілігінің артуын ескере отырып, климаттық тәуекелдерге одан әрі әсер етуі мүмкін келесі факторлар ықпалының өсуін байқайды:

Компания тұрақты негізде климаттық тәуекелдер мен мүмкіндіктерді басқару үшін қабылданған іс-қимылдар шығындарының есебін жүргізеді. Климаттық тәуекелдерді басқару үшін басқа да іс-шаралар қатарында парниктік газдар шығарындыларын бағалау (1-қамту) жүргізіледі, тікелей шығарындылар көлемін ғана емес, сонымен қатар жанама шығарындыларды (2-қамту) қысқартуға мүмкіндік беретін энергия үнемдеу және отын үнемдеу жөніндегі іс-шаралар жүргізіледі. 2022 жылы тәуекелдерді басқару жөніндегі іс-қимылдарға жұмсалған шығындар шамамен 11 млн теңгені құрады.

Мүмкіндіктер

Ресурс тиімділігі

Компания энергия тиімділігі мен энергия үнемдеуді арттыру жөніндегі шараларды іске асыру мүмкіндігін көреді және отын-энергетикалық және су ресурстарын қоса алғанда, ресурстарды тиімді пайдалануға ұмтылады.

Энергия үнемдеу мен энергия тиімділігін арттыру жөніндегі негізгі шаралар инновациялық технологияларды қолдану, жабдықтарды жаңғырту және техникалық қайта жарақтандыру негізінде ЭДТ-ні ұтымды пайдалану болып табылады.

Энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру бойынша белгіленген іс-шараларды орындау өнім бірлігін өндіруге жұмсалатын отынның үлестік шығынын азайтуға мүмкіндік береді, осылайша өнім бірлігіне шаққандағы СО₂ үлестік шығарындыларын азайтады.

Жаңа технологияларды қолдану

Климаттық мақсаттарға қол жеткізудің және СО₂ антропогендік шығарындыларын азайту және өнімнің көміртегі сыйымдылығын төмендету бойынша қоғамның энергетикалық қажеттіліктерін қанағаттандырудың негізгі факторы ретінде көміртекті алу, пайдалану және сақтау бойынша жаңа заманауи технологияларды зерделеу және кейіннен енгізу.

Келесі есепті кезеңдерде біз TCFD халықаралық әдіснамасына (қаржылық есептіліктегі Климаттық тәуекелдердің әсерін көрсету бойынша ұсыныстар) сәйкес климаттың өзгеруі мәселелерінің Компанияға әсері туралы, тәуекелдер мен мүмкіндіктер туралы ақпаратты ашуды тереңдетуді жоспарлап отырмыз.

«Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022-2060 жылдарға арналған энергетикалық көшу бағдарламасы

2022 жылы Компанияда «Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022-2031 жылдарға арналған бекітілген даму стратегиясына сәйкес «Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022-2060 жылдарға арналған энергетикалық көшу бағдарламасы әзірленді. 2022 жылдың қазан айында энергокөшу бағдарламасын өзектендіру жүргізілді.

Энергияға көшу бағдарламасы Компанияның 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу мүмкіндігімен тиімді, ресурс үнемдейтін, экологиялық технологияларды пайдалануға көшу жолындағы бағыттарды, мақсаттар мен міндеттерді белгілейді. Бағдарламаның мақсаты – 2060 жылға қарай Компанияның таза көміртегі ізін азайту. Бағдарлама Самұрық-Энергоның барлық еншілес ұйымдарында қолданылады. Сценарийлерді модельдеу кезінде мақсатқа жетуге әсер ететін сыртқы және ішкі факторлар талданды, тәуекелдер, оның ішінде әлеуметтік-экономикалық сипаттағы тәуекелдер анықталды. Климаттың өзгеруін шектеу жөніндегі жаһандық трендтердің маңыздылығын және дәстүрлі генерацияға негізделген қызметпен ұштасатын тәуекелдерді ескере отырып, «Самұрық-Энерго» АҚ 2060 жылға дейінгі көкжиекте көміртегі бейтараптығына және жоғары әлеуметтік және экологиялық жауапкершілігі бар жоғары технологиялық операциялық компанияның деңгейіне қол жеткізе отырып, қоршаған ортаға өзінің теріс әсерін барынша азайтуға ұмтылатын болады.

Энергияға көшу бағдарламасын қалыптастыру кезінде Компания көміртегі ізін азайту, тұтынушыларға қолжетімді бағамен электр энергиясын сенімді жеткізуді қамтамасыз ету, сондай-ақ қатысу өңірлеріндегі жұмыс орындарын сақтау жөніндегі мақсатқа қол жеткізу арасындағы тепе-теңдікті сақтауға ұмтылды.

Парниктік газдар шығарындылары

Бұрынғы Киото хаттамасының орнына климаттың өзгеруімен күресу мақсатында 2015 жылы Парижде Париж келісіміне қол қойылды. Қазақстан 2016 жылғы желтоқсанда Париж келісімін қабылдады, оның мақсаттарын орындау үшін Республикада 2030 жылғы 31 желтоқсанға қарай парниктік газдар шығарындыларын 1990 жылғы деңгейден кемінде 15 пайызға төмендетуді қамтамасыз ету жөніндегі мақсат қойылды.

Бұған қоса квоталауға жататын субъектілер болып табылатын Қазақстандағы барлық кәсіпорындар үшін тәуелсіз аккредиттелген органның куәландыруын қоса алғанда, парниктік газдар шығарындыларын түгендеу туралы заңнамалық талап қолданылады. Компанияның ЕТҰ арасында квоталанатын қондырғыларға «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС жатады.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС қызметінен парниктік газдар шығарындылары негізінен отынды (көмір/мазут/газ) жағу, көмір өндіру есебінен алынатын электр және жылу энергиясын өндірумен байланысты.

Екінші жыл қатарынан Компания көміртегі ізін есептейді. 2021 жылы Самұрық-Энерго жылдық есепте «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС бойынша парниктік газдар шығарындылары бойынша есептік сандарды жариялады. Есептеуге көмірқышқыл газының (CO₂), метанның (CH₄), азот оксидінің (N₂O) эмиссиялары кіреді. Есепке сәйкес 2021 жылдың нәтижелері бойынша көмірқышқыл газының тікелей шығарындыларының көлемі – 40,3 млн тоннаны құрады.

«ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ тікелей шығарындылары электр және жылу энергиясын өндіруге арналған стационарлық құрылғыларда (қазандық агрегаттарында) отынды жағу кезінде және Богатырь-Көмір көмірін өндіру кезінде пайда болады. Деректерді жинау бастапқы көздерден: ресми техникалық есептер мен зертханалық журналдардан жүргізіледі, деректерді ұлттық әдістемелер бойынша өңдегеннен кейін парниктік газдар шығарындыларының коэффициенттерін және парниктік газдар шығарындыларының көлемін есептеу әрбір бөлу көзі бойынша және «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС бойынша жалпылай жүргізіледі.

Деректер GHG Protocol нұсқаулығында көрсетілген тәсіл арқылы есептеледі. Парниктік газдардың тікелей шығарындылары бойынша деректер жылу электр станцияларының, электр орталықтары мен қазандықтардың қазандықтарынан парниктік газдар шығарындыларын есептеу әдістемесі және ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі бекіткен ашық және жабық тәсілмен көмір өндіруден парниктік газдар шығарындыларын есептеу әдістемесі бойынша есептелген (әдістемелер Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігінің ресми сайтында танысу үшін қолжетімді www.gov.kz/memleket/entities/ecogeo ) және әрбір ЕТҰ бойынша тәуелсіз аккредиттелген ұйымдардың қорытындыларымен расталды.

ЕМАЭС-1, ЕМАЭС-2 станциясы, АлЭС АҚ, Богатырь-Көмір қондырғыларынан ПГ шығарындыларын бағалау кезінде шикізат ресурстарының негізгі параметрлерінің шығынын өлшеудің қолданыстағы рәсімі барынша пайдаланылды. Парниктік газдардың мониторингін жүргізу үшін базалық көрсеткіштер ескерілді: жанған отынның көлемі, оның жануының төмен жылуы, отын құрамының негізгі сипаттамалары (жұмыс жағдайына күл, ылғал, күкірт), қазандық агрегаттарындағы өлшеулер (механикалық күйіктен жылудың жоғалуы.

2022 жылы Компания парниктік газдарды түгендеуді қамту аймақтарының шығарындыларын қосумен жүзеге асырды (1-аумақ).

ПАРНИКТІК ГАЗДАРДЫҢ ТІКЕЛЕЙ ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫНЫҢ КӨЛЕМІ^*, 2020-2022 ЖЫЛДАР (ҚАМТУ САЛАСЫ 1)^29,30

Парниктік газдардың тікелей шығарындыларында Самұрық-Энерго компаниялар тобының парниктік газдардың жалпы шығарындыларының 98%-ы болады және тікелей шығарындыларды есептеу кезінде «ЕМАЭС-1» ЖШС, «ЕМАЭС-2 станциясы» АҚ, «АлЭС» АҚ, «Богатырь-Көмір» ЖШС-нің меншікті энергетикалық қажеттіліктері ескеріледі.

2022 жылы Компания қызметінің нәтижесінде парниктік газдар шығарындыларының көлемі 31,98 млн тонна СО₂ және 32,99 млн тонна СО₂-балама құрады. 2020 және 2021 жылдардағы көрсеткіштермен салыстырғанда 2022 жылы парниктік газдар шығарындыларының орташа 4%-ға төмендеуі ЖЭК объектілерінен электр энергиясын өндіру үлесінің ұлғаюына және парниктік газдар шығарындыларын есептеу жөніндегі ұлттық әдістемелік нұсқаулардағы шығарындылар коэффициенттерінің өзгеруіне байланысты метан шығарындыларын есептеу тәсілінің өзгеруіне байланысты. Метан мен азот оксидінің мәндерін тонна СО₂ баламасына аудару кезінде Тараптар Конференциясының 2013 жылғы 10 қарашадағы 24/СР.19 шешіміне III қосымшаға сәйкес қабылданған, Экология және табиғи ресурстар министрлігі Компанияға ресми хатпен жіберген жаһандық шығарындылар коэффициенттерінің (метан – 25, азот оксиді – 298) ағымдағы мәндері пайдаланылды.

Ақпаратты ашу кезінде Компания бірізділік пен салыстырмалылық қағидатын ұстанады, ақпаратты ашудың толықтығын арттыру және екінші деңгейдегі жанама шығарындылар бойынша есептілік салаларын (Scope2) кеңейту бойынша үздіксіз жұмыс жүргізеді. Биыл бұл көрсеткіш алғаш рет есептелгендіктен, болашақта 2022 жыл базалық көрсеткіш ретінде қабылданады.

2022 жылы екінші деңгейдегі жанама шығарындылар – 0,013 млн тонна СО₂ құрады, оған Самұрық-энергияға тиесілі емес және оның бақылауында емес бөгде жеткізушілерден сатып алынған жанама көздерден электр және жылу энергиясын тұтыну кіреді. Жанама шығарындылар жөніндегі деректер 2 GHG Protocol Scope 2 Guidance қамту жөніндегі нұсқаулықта көрсетілген әдістеме бойынша есептелген, ал ПГ шығарындыларының үлестік коэффициенттері ҚР экология, геология және табиғи ресурстар вице-министрінің бұйрығымен бекітілген «Экономиканың реттелетін секторларындағы бенчмарктердің тізбесіне» сәйкес қабылданған, Компанияның жалпы нарықтық жанама шығарындылары есептелмеген.

Компания операциялық бақылау негізінде шоғырландыру әдісін таңдады. Парниктік газдардың көлемін анықтау кезінде компания бақылайтын шоғырландырылған объектілерден шығарындылардың 100%-ы ескерілді.

ЖАНАМА ПГ ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫ (2-АУМАҚ), ТОННА CO₂-БАЛАМА³²

Энергия тиімділігі

«Самұрық-Энерго» АҚ еліміздің энергия жүйесінде маңызды рөл атқаратын электр энергиясының жетекші өндірушісі. Бұл ретте өндірістік қызметтің экологиялық ықпалын төмендету-бұл құн құрудың бүкіл тізбегіне қолданылатын және қызметтің әртүрлі бағыттарында тиімділікті арттыру бағдарламасын енгізу есебінен іске асырылатын тұрақты міндеттеме.

Қазақстан экономикасын дамытудың тұрақты моделін құру энергия тиімділігі мен энергия үнемдеуді арттыру мәселелерін шешпей мүмкін емес. Энергия ресурстарын тиімді және ұтымды тұтыну саясаты оларды тұтынудың өсуін тежеуге және қоршаған ортаға әсер ету деңгейін айтарлықтай төмендетуге әкелуі тиіс.

Осы саладағы іс-шаралар энергия ресурстарын ұтымды тұтынуды қамтамасыз етуге және энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саясатын, іс-шаралар жоспарларын, мониторинг рәсімдері мен әдістемелерін, энергия тұтынуды бағалауды және энергия тиімділігін арттыруға бағытталған басқа да әрекеттерді әзірлеуді және іске асыруды қамтитын басқару объектісінің энергия тиімділігін арттыруға ықпал ететін болады.

Осы саладағы біздің қағидаттарымызды айқындайтын негізгі құжат – энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын ескере отырып әзірленген және мақсаттар мен міндеттерді айқындайтын «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобындағы 2015-2025 жылдарға арналған энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру бағдарламасы (бұдан әрі – Бағдарлама).

Бағдарламаны іске асыруды басқаруды, сондай-ақ оның орындалуын бақылауды Бағдарламаның жауапты орындаушысы және бағдарламаның бірлесіп орындаушылары жүзеге асырады. Бағдарламаның жауапты орындаушысы – «Самұрық-Энерго» АҚ Өндірістік тиімділік департаменті. Бағдарламаны бірлесіп орындаушылар – «Самұрық-Энерго» АҚ ЕТҰ-ның энергия тиімділігі мәселелері жөніндегі жауапты қызметкерлері.

Бағдарламаның мақсатты құралдары:

• ЕТҰ үшін энергия үнемдеудің және энергетикалық тиімділікті арттырудың нысаналы индикаторлары мен көрсеткіштерін айқындау;
• энергия тиімділігінің негізгі көрсеткіштерін есептеудің әзірленген әдістемесіне сәйкес энергоэкономикалық талдау жүргізу арқылы берілген көрсеткіштерге қол жеткізуге тұрақты мониторинг және бақылау жүргізу;
• ЕТҰ-ның энергия үнемдеу және энергетикалық тиімділігін арттыру жөніндегі бекітілген іс-шаралар жоспарына сәйкес энергия үнемдеу және энергетикалық тиімділікті арттыру жөніндегі ұйымдастыру-техникалық іс-шараларды іске асыру.

НЕГІЗГІ ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕР, МЫҢ ГДЖ

Электр және жылу энергиясын үнемдеу бойынша үлгілік іс-шараларды іске асыруды қамтамасыз ету энергия тұтынуды едәуір қысқартуға мүмкіндік берді, бұл экономикалық және техникалық көрсеткіштерге жақсы әсер етеді.

2022 жылы энергия және ресурс үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар шеңберінде отын-энергетикалық ресурстарды тұтынуды азайтуға бағытталған 58 іс-шара орындалды, бұл «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы бойынша 487 мың тонна шартты отынды үнемдеуге мүмкіндік берді.

2022 жылы жалпы энергия тұтыну өткен жылмен салыстырғанда 3,2%-ға төмендеді. 2022 жылдың қорытындысы бойынша электр энергиясын тұтыну өткен жылға қарағанда 2%- а төмендеді, жылу энергиясын тұтыну айтарлықтай төмендеді (7%-ға).

Бағдарламаны әзірлеу шеңберінде энергия қажетсінетін ЕТҰ-ның әрқайсысы бойынша энергия менеджменті жүйесіне бастапқы бағалау жүргізілді.

«Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобындағы қолданыстағы энергия менеджменті жүйесінің жай-күйін диагностикалау ISO 50001 халықаралық стандартына сәйкес энергия менеджменті жүйесін құруда қолданылатын негізгі элементтерді пайдалана отырып орындалды.

Энергия менеджменті жүйесінің рөлі жүйелік талдау, энергия тұтынудың конфигурациялық менеджменті, өндірістік процестерді жетілдіру, өндірістік көрсеткіштерді өлшеу, тиімділікті бақылау және бағалау, энергия тиімділігі туралы ақпаратты іздеу және талдау, тұтынушыларды энергиямен жабдықтауды дамытудың перспективалық жоспарларын және профилактикалық іс-шаралардың ағымдағы жоспарларын әзірлеу болып табылады.

Энергетикалық параметрлерді, соның ішінде энергетикалық тиімділік пен қарқындылықты жақсарту үшін қажетті жүйелер мен процестерді құру энергияны жүйелі басқару (энергия менеджменті) арқылы қаржылық шығындардың, парниктік газдар шығарындыларының және басқа да қоршаған ортаға әсердің төмендеуіне әкеледі.

Экологиялық бенчмаркинг

Экологиялық бенчмаркинг – өз қызметін нарықтағы және саладағы үздік компаниялармен салыстыру процесінде бәсекелестердің тәжірибесін зерделеуге және өз компаниясында үздік тәжірибелерді енгізуге мүмкіндік беретін «Самұрық-Энерго» АҚ экологиялық көрсеткіштерін бағалау мен басқарудың жаңа тәсілі. Компаниялардың 2022 жылғы Экологиялық көрсеткіштерінің ашық қолжетімділікте болмауына байланысты талдау жүргізу үшін 2021 жылғы деректер қабылданды.

Бенчмаркинг үшін келесі 2 көрсеткіш анықталды:

• технологиялық және шаруашылық-ауыз су қажеттіліктері үшін тұщы суды пайдалану;
• тікелей (Scope 1) және жанама (Scope 2) парниктік газдар шығарындылары.

Экологиялық үрдісті анықтау үшін Қазақстан мен әлемнің энергетика саласының ірі компаниялары талданды, атап айтқанда:

ӨНДІРІСТІК КӨРСЕТКІШТЕР, 2021

ПАРНИКТІК ГАЗДАР ШЫҒАРЫНДЫЛАРЫ (1,2 ҚАМТУ), 2021

ТҰЩЫ СУ АЛУ, МЛН М³

ҮЛЕСТІК КӨРСЕТКІШТЕР, 2021

Салыстырылатын Компаниялардың өндірілген электр энергиясының қуаты мен көлемі бойынша әр түрлі екендігін ескере отырып, парниктік газдар шығарындылары мен тұщы су алу көлемі бойынша үлестік көрсеткіштерді салыстыру туралы шешім қабылданды. Энергетика саласындағы басқа компаниялармен салыстырғанда, 2021 жылы Самұрық-Энерго:

• парниктік газдар шығарындылары бойынша: РусГидродан 81%-ға және Enel-ден 75%- ға төмен және ERG компаниясынан 12%-ға озып кетті;
• тұщы су алу көлемі бойынша: РусГидроға қарағанда 21%-ға көп, ERG-ге қарағанда едәуір төмен және Enelге қарағанда жоғары.

Жоғарыда аталған Компаниялардың тұрақты дамуға деген көзқарастарын талдай отырып, Самұрық-Энерго көміртегі ізін азайтуға ұмтылуды жалғастыру, парниктік газдар шығарындыларын азайтудың заманауи технологиялары мен әдістеріне назар аудару, сондай-ақ технологиялық қажеттіліктерге су қабылдауды азайту мақсатында негізгі және қосалқы жабдықтарды жаңартуды жалғастыру қажет деген қорытынды жасауға болады.