көмір нарығына
шолу
Қазақстан Республикасының электр энергетикасы саласы республика тұтынушыларын сенімді және сапалы электрмен жабдықтауды қамтамасыз ететін электр станцияларының, электр беру желілерінің және қосалқы станциялардың жиынтығы болып табылатын Бірыңғай электр энергетикасы жүйесі (БЭЖ) жағдайында жұмыс істейді.
Энергетика саласын реттеуді, оның ішінде ЖЭК3 саласында да, уәкілетті мемлекеттік орган болып табылатын Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі4 жүзеге асырады. Электр энергиясын беру, жылу энергиясын өндіру, беру, бөлу және жабдықтау жөніндегі реттеліп көрсетілетін қызметтер бөлігіндегі табиғи монополиялар саласындағы мемлекеттік саясатты Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі жанындағы Табиғи монополияларды реттеу комитеті5 іске асырады. Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі6 көмір өнеркәсібі саласында басшылықты жүзеге асырады.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫ МЕН ҚУАТЫ НАРЫҒЫ
Қазақстанның электр энергиясының тепе-теңдігі
2022 жылы Бірыңғай электр энергетикалық жүйеде электр энергиясын өндіруді негізінен 78,5% мөлшермен көмірдегі жылу электр станциялары жүзеге асырды.
Жүйелік оператордың деректеріне сәйкес 2022 жылғы қаңтар-желтоқсанда Қазақстанның электр станциялары 112,86 млрд кВтсағ электр энергиясын өндірді, бұл 2021 жылмен салыстырғанда 1,4% ға (1,58 млрд кВтсағ) аз. Есепті кезеңде Қазақстанның БЭЖ-нің бүкіл солтүстік аймағында электр энергиясын өндірудің төмендеуі байқалды және бұл тұтынудың төмендеуіне, энергия өндіруші ұйымдардың авариялылығының өсуіне, сондай-ақ цифрлық майнинг қызметіне шектеулер енгізуге және т. б. байланысты болды.
ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ/ТҰТЫНУ БАЛАНСЫ, МЛРД КВТСАҒ
| Электроэнергии көрсеткіштері | 2020 | 2021 | 2022 | Δ 2022/2021, % |
|---|---|---|---|---|
| Электр энергиясының өндірілуі, соның ішінде: | 108,09 | 114,45 | 112,86 | -1,4 |
| Жылу электр станциялары (ЖЭС) | 86,66 | 91,16 | 88,62 | -2,8 |
| Газ турбиналы электр станциялары (ГТЭС) | 9,53 | 10,70 | 10,94 | 2,2 |
| Су электр станциялары (СЭС) | 9,55 | 9,18 | 9,19 | 0,0 |
| Жел электр станциялары (ВЭС) | 1,09 | 1,76 | 2,36 | 34,3 |
| Күн электр станциялары (КЭС) | 1,25 | 1,64 | 1,75 | 7,2 |
| Биогаз қондырғылары (БГҚ) | 0,5 | 0,3 | 0,04 | -84,0 |
| Электр энергиясын тұтыну | 107,34 | 113,89 | 112,94 | -0,8 |
| Сальдо-ағын « + » тапшылық, « - » артық, оның ішінде: | -0,74 | -0,56 | 0,79 | 40,5 |
| Ресей | 0,12 | 0,46 | 0,47 | 2,0 |
| Орталық Азия | -0,86 | -1,02 | -0,40 | 38,5 |
Қазақстанның бірыңғай электр энергетикалық жүйесі шартты түрде Солтүстік, Оңтүстік және Батыс болып үш аймаққа бөлінеді.
Солтүстік аймақта, атап айтқанда негізгі көмір кен орындары мен гидроэнергетикалық ресурстар орналасқан жерде 2022 жылы ел бойынша өндірілетін электр энергиясының жалпы көлемінен 74,3% (83,9 млрд кВтсағ) өндірілді. Солтүстік профициттік аймақ оңтүстік аймақтағы электр энергиясының тапшылығын жабады, сондай-ақ Қазақстанның экспорттық әлеуетін қамтамасыз етеді.
2022 жылы Оңтүстік аймақта электр энергиясын өндіру жалпы көлемнің 12,7% (14,4 млрд кВтсағ) құрады. Оңтүстік аймақтағы электр тапшылығы солтүстік аймақтан жеткізілім арқылы жабылды.
Есепті кезеңде Батыс аймақта өндірілетін электр энергиясының жалпы үлесінен 14,5 млрд кВтсағ (12,8%) өндірілді. Бұл аймақтың ерекшелігі Қазақстанның Бірыңғай электр энергетикалық жүйесінің (БЭЖ) Солтүстік және Оңтүстік аймағының электр желілерімен электр желілік байланысының болмауы болып табылады.
Есепті кезеңде Атырау, Жамбыл, Қостанай, Қызылорда және Түркістан облыстарында электр энергиясын өндіру айтарлықтай өсті. Жамбыл облысында электр энергиясын өндірудің 54,8% ға (1,66 млрд кВтсағ) күрт өсуі Оңтүстік аймақтағы тапшылықты жабу үшін Жамбыл ГРЭС-на қосымша екі блоктың қосылуына байланысты болды.
Электр энергиясы өндірісінің төмендеуі Ақмола, Ақтөбе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Батыс Қазақстан, Қарағанды, Маңғыстау, Павлодар және Солтүстік Қазақстан облыстарында байқалды. Сонымен қатар, табиғи өсім есебінен электр энергиясын тұтыну Түркістан облысында – 4,3% (249,3 млн кВтсағ), Ақмола облысында – 3,7% (380,5 млн кВтсағ), Ақтөбе облысында – 0,8% (55,2 млн кВтсағ), Маңғыстау облысында – 0,6% – ға (33,2 млн кВтсағ), Атырау облысында-0,2% ға (16,1 млн кВтсағ) өсті.
Алайда, жалпы ел бойынша 2022 жылы 2021 жылғы көрсеткіштермен салыстырғанда электр энергиясын тұтынудың 0,8% деңгейінде төмендеуі байқалды. Сонымен, Солтүстік аймақта тұтыну 1,7% ға, Батыс аймақта 0,1% ға төмендеді, ал Оңтүстік аймақта тұтыну 1,1% ға өсті.
Электр энергиясын өндіруді/тұтынуды теңестіру мақсатында 2022 жылдың қаңтар-желтоқсанында Ресейге электр энергиясының экспорты 1,26 млрд кВтсағ, ал Ресей Федерациясынан импорт 1,14 млрд кВтсағ құрады. Оның ішінде 2022 жылы «KEGOC» АҚ – ның Ресей Федерациясына экспорты – 1,21 млрд кВтсағ, ал импорт-0,97 млрд кВтсағ құрады.
Электр энергиясының экспорты және импорты
В 2022 жылы Ресей Федерациясына электр энергиясының экспорты 2021 жылмен салыстырғанда 10,9% – ға өсті, ал Ресей Федерациясынан электр энергиясының импорты 25,6% ға төмендеді.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ ЭКСПОРТЫ / ИМПОРТЫ, МЛРД КВТСАҒ
| Облыстар | 2021 | 2022 | Өзгеріс, % |
|---|---|---|---|
| Қазақстан экспорты: | -2,46 | -1,83 | -25,2 |
| Ресейге | -1,13 | -1,26 | 10,9 |
| Орталық Азия ЭЫҰ-да | -1,32 | -0,58 | -56,1 |
| Қазақстан импорты: | 1,84 | 1,45 | -21,2 |
| Ресейден | 1,54 | 1,14 | -25,6 |
| Сальдо-ағын « + » тапшылық, « - » артық | -0,62 | -0,39 | -37,0 |
«Самұрық-Энерго» АҚ-ның Қазақстанның электр энергиясы нарығындағы жағдайы
Электр энергиясын өндіру
«Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы – Қазақстандағы электр энергиясын өндірушілер арасындағы көшбасшы.
«Самұрық-Энерго» АҚ тобының кәсіпорындарының электр энергиясын өндіру көлемі 2022 жылы 35,88 млрд кВтсағ құрады. Бұл ретте, есепті кезеңде «Екібастұз МАЭС-2» АҚ, «Samruk-Green Energy» ЖШС және «Бірінші жел электр станциясы» ЖШС-де №1 ЕМАЭС-2 энергия блогын жоспардан тыс жөндеуге шығарумен, жел турбинасын жөндеумен және ауа райы жағдайымен байланысты өндірістің төмендеуі байқалды.
2022 ЖЫЛЫ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫ НАРЫҒЫНДАҒЫ ӨНДІРУШІ КОМПАНИЯЛАРДЫҢ ҮЛЕСІ, %
| ҚР электр энергиясын өндірушілер | Көрсеткіш |
|---|---|
| «Самұрық-Энерго» АҚ | 31,8 |
| «ERG» | 17,0 |
| «Орталық Азия электр энергетикалық корпорациясы» АҚ | 4,5 |
| «Казцинк» ЖШС | 2,4 |
| «Казахмыс Энерджи» ЖШС | 3,7 |
| «ККС» ЖШС | 5,4 |
| «Жамбыл ГРЭС» АҚ | 3,2 |
| Басқалары | 32 |
ҚАЗАҚСТАНДА ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ КӨЛЕМІ, МЛРД КВТСАҒ
| ҚР электр энергиясын өндірушілер | 2020 | 2021 | 2022 |
|---|---|---|---|
| «Самұрық-Энерго» АҚ | 31,30 | 35,61 | 35,88 |
| «ERG» | 18,80 | 19,91 | 19,23 |
| «Орталық Азия электр энергетикалық корпорациясы» АҚ | 7,03 | 6,24 | 5,09 |
| «Казцинк» ЖШС | 2,94 | 2,97 | 2,69 |
| «Казахмыс Энерджи» ЖШС | 7,26 | 6,60 | 4,22 |
| «ККС» ЖШС | 6,44 | 6,60 | 6,14 |
| «Жамбыл ГРЭС» АҚ | 1,80 | 2,14 | 3,65 |
ЖЭО, ЖЭС, МЛН КВТСАҒ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ КӨЛЕМІ
| Көрсеткіш | 2021 | 2022 |
|---|---|---|
| ЕМАЭС-1 | 22 788 | 23 048 |
| ЕМАЭС-2 | 6 433 | 6 002 |
| АлЭС ( КСЭСсіз) | 4 009 | 4 039 |
2022 жылы электр энергиясын өндіру көлемі 35 884 млн кВтсағ құрады, ол өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 1% - ға жоғары немесе бұл тиісінше 275 млн кВтсағ болып шықты. Өсім негізінен «ШарСЭС» АҚ көлемінің 14%-ға (62 млн. кВтсағ) қалыптан тыс-жаңбырлы ауа-райына және Нарын-Сырдария каскады аумағы бойынша жазғы-күзгі кезеңде жауын-шашынның көбеюіне байланысты ұлғаюы есебінен болды, ал бұл өз кезеңінде су ағынының және Бестөбе су қоймасындағы су деңгейі есебінен «МСЭС» АҚ-ның 28% - ға (215 млн. кВтсағ) ұлғаюына әкелді.
Болашақ кезеңге болжам
2023 жылға арналған болжамдағы электр энергиясын өндіру көлемі 2022 жылғы фактіге қатысты біртіндеп төмендеумен болжанады. 2023 жылы электр энергиясын өндіру көлемінің 641 млн кВтсағ-ға төмендеуі негізінен «Екібастұз МАЭС-1» ЖШС энергия блоктарына жоспарлы жөндеу жүргізу қажеттілігіне байланысты электр энергиясын өндіру көлемінің төмендеуі есебінен болжанады.
«Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022 жылы Қазақстанның электр энергетикасы нарығындағы бәсекелестік артықшылықтары:
- өндірудің өзіндік құны төмен энергетикалық көмірдің елеулі қорларының болуы
- ел бойынша салыстырмалы тозу деңгейі бар жеткілікті энергетикалық қуаттардың болуы
- мемлекеттік қолдау, сондай-ақ «Самұрық-Қазына» АҚ (SKKZ) қолдауы
«Самұрық-Энерго» АҚ үшін сын-қатерлер:
- қуаттың тозуының жоғары деңгейі
- әлеуметтік жобаларды іске асыру кезінде салынған капиталға инвестицияларды қайтарудың жеткіліксіз деңгейі
- қарыз жүктемесінің жоғары деңгейі
- тариф белгілеу саласындағы реттеуші орта
- баға ұсынысын басқарудың шектеулі мүмкіндіктері
- дәстүрлі нарықтарда Екібастұз көмірін алмастыру салдарынан энергетикалық көмірді экспорттық жеткізуді шектеу, сондай-ақ көмірдің төмен параметрлеріне байланысты басқа нарықтарда бәсекеге қабілетсіздік
- көмір өндіруді ұлғайту бойынша барлау жұмыстарының болмауы
Жылу энергиясын өндіру
2022 жылы жылу энергиясын өндіру көлемі 5 502 мың Гкал құрады. Өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғанда есепті кезеңдегі жылыту кезеңіндегі орташа айлық температураның жоғарылауы нәтижесінде төмендеу 5% құрайды.
ЖЫЛУ ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ КӨЛЕМІНІҢ ӨЗГЕРУ ДИНАМИКАСЫ, МЫҢ ГКАЛ
| Көрсеткіш | 2021 | 2022 |
|---|---|---|
| «ЭМАЭС-1» ЖШС | 136 | 143 |
| «МАЭС станциясы» АҚ | 76 | 78 |
| «АлЭС» АҚ | 5 554 | 5 282 |
Болашақ кезеңге болжам
2023 жылға арналған жоспардағы жылу энергиясын өндіру көлемі негізінен «Алматы Электр Станциялары» АҚ жылу энергиясын өндіру көлемін ұлғайту есебінен 2022 жылғы фактіге қарағанда 1% ға ұлғаюмен болжанады.
Электр энергиясын беру
2022 жылы «АЖК» АҚ желілері бойынша электр энергиясын беру көлемі 8 154 млн кВтсағ құрады, бұл 2021 жылғы фактіден 7% ға немесе 504 млн кВтсағ-қа жоғары.
| 2021 | 2022 |
|---|---|
| 11,92% | 11,45% |
| 7 650 млн кВтсағ | 8 154, млн кВтсағ |
Болашақ кезеңге болжам:
Электр энергиясын беру және тарату көлемі бойынша 2023 жылы 2022 жылғы фактімен салыстырғанда 1% ға ұлғаю күтілуде.
Электр энергиясын сату
Энергиямен жабдықтаушы ұйымның есепті кезеңде электр энергиясын өткізудің жалпы көлемі 6 847 млн кВтсағ құрады, бұл Серіктестікке қызмет көрсету аймағында электр энергиясын тұтыну көлемінің ұлғаюына байланысты 2021 жылдың ұқсас кезеңінен 2% ға артық.
| Атауы | нақты 2021 | нақты 2022 | өшіріл. | % |
|---|---|---|---|---|
| АлматыЭнергоСбыт | ||||
| Тұтынушылар саны, оның ішінде: | 899 134 | 929 929 | 30 795 | 104% |
| тұрғындар | 862 980 | 891 214 | 28 234 | 104% |
| заңды тұлғалар | 36 154 | 38 715 | 2 561 | 106% |
| Сату көлемі, млн кВтсағ | 6 724 | 6 847 | 123 | 102% |
Болашақ кезеңге болжам:
2023 жылға арналған болжамдағы электр энергиясын өткізу көлемі 2022 жылғы деңгейінен 3% ға ұлғаяды.
Қазақстанда ЖЭК дамыту
Жаңартылатын электр энергетикасы инвестициялардың ең перспективалы бағыттарының бірі. Соңғы жылдары бұл нарық өсудің бірнеше нәтижелерін көрсетіп отырғанына қарамастан-2014 жылдан бастап Қазақстан Республикасының ЖЭК объектілерінің белгіленген қуаттылығы 14 еседен астам өсті, Қазақстандағы күн және жел генерациясының үлесі сандық жағынан да, үлестік жағынан да басқа дамыған және дамушы елдерден әлі де артта қалып отыр.
ҚР Энергетика министрлігінің 2023 жылғы 1 қаңтардағы деректеріне сәйкес Қазақстанда жалпы электр энергиясының 4,5% өндіретін жиынтық қуаты шамамен 2 388 МВт болатын 130 ЖЭК нысаны пайдаланылуда. Есепті кезеңде КЭС, ЖЭС және шағын СЭС (күн, жел және шағын су электр станцияларында) электр энергияларын өндірудің өсуі байқалды. Жалпы, 2022 жылы ЖЭК объектілері (СЭС, ЖЭС, БГС, кіші СЭС) 5,11 млрд кВтсағ электр энергиясын өндірді, бұл 2021 жылмен салыстырғанда 21,1% ға артық.
Қазақстанның электр энергиясы нарығында ЖЭК электр энергиясын өндіру үлесі, %
Қазақстандағы «Самұрық-Энерго» АҚ ЖЭК электр энергиясын өндіру үлесі, %
2022 жылы Қазақстанда 15 жаңа ЖЭК нысаны пайдалануға берілді. 2014 жылы ел бойынша пайдаланылатын ЖЭК объектілерінің белгіленген қуаты – 177,52 МВт, ал 2022 жылы – 2 388 МВт-тан асты.
2022 жылғы қаңтар-желтоқсанда «Самұрық-Энерго» АҚ ЖЭК объектілерінің (КЭС, ЖЭС және шағын СЭС) электр энергиясын өндіруі – 417,5 млн кВтсағ құрады, бұл ҚРда өндірілетін ЖЭК электр энергиясының жалпы үлесінің 8,3% на сәйкес келеді.
«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ЖЭК ОБЪЕКТІЛЕРІНДЕ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ, МЛН КВТСАҒ
| «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобы | Орнатылған қуат, МВт | 2021 | 2022 |
|---|---|---|---|
| «АлЭС» АҚ, шағын СЭС каскады | 43,7 | 160,3 | 173,6 |
| «Samruk-Green Energy» ЖШС КЭС | 3,04 | 20,4 | 5,3 |
| ТОО «Samruk-Green Energy» ЖЭС Шелек | 5 | 0,0 | 14,6 |
| «Бірінші жел электр станциясы» ЖШС, ЖЭС | 45 | 144,6 | 135,7 |
| «Энергия Семиречья» ЖШС, Шелек ЖЭС | 60 | - | 88,3 |
| Барлығы | 325,3 | 417,5 |
СЭС, ЖЭС, КЭС ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУ КӨЛЕМІ, МЛН КВТСАҒ
| Көрсеткіш | 2021 | 2022 |
|---|---|---|
| Мойнақ СЭС | 758 | 973 |
| Қапшагай СЭС | 999 | 1 060 |
| Шардара СЭС | 456 | 518 |
| Бірінші жел электр станциясы | 145 | 136 |
| Samruk-Green Energу | 20 | 20 |
Қуат нарығы
2019 жылдан бастап Қазақстанда электр энергиясы нарығымен қатар электр қуаты нарығы жұмыс істейді, оның негізгі мақсаты – инвестициялар тарту. Қолданыстағы электр станцияларын жаңғыртуға, кеңейтуге және салуға инвестициялар ұзақ мерзімді шарттармен қамтамасыз етіледі, ал ағымдағы шығындарды жабуға арналған инвестициялар бәсекелестік іріктеу шеңберінде қуаттылықтың орталықтандырылған сауда – саттығы арқылы қамтамасыз етіледі.
«Самұрық-Энерго» АҚ холдингке кіретін электр станцияларының электр энергиясын сату көлемін ұлғайту бойынша табысты жұмыс істеуде. Мәселен, «Самұрық-Энерго» АҚ Сауда үйі Қазақстанның және көрші елдердің электр энергиясы нарығының субъектілерімен тікелей қарым – қатынас жасайды, - «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобының тәуліктік кестесін қалыптастыра отырып, коммерциялық диспетчерлеуді жүргізеді және еншілес және тәуелді электр станциялары жүктемелерінің орындылығына сәйкес мәлімделген көлемдерін оңтайлы бөледі.
2022 жылы «Самұрық-Энерго» АҚ электр станциялары «ЭҚРҚО» («КОРЭМ» АҚ) сауда алаңында өткізілетін электр қуатымен сауда-саттыққа қатысты.
2022 жылғы 19 қарашада өткен орталықтандырылған сауда-саттық қорытындысы бойынша «Самұрық-Энерго» АҚ электр станциялары 590 мың теңге/МВт*ай бағасымен 2 734,4 МВт қуаттылықты сатты. Оның ішінде:
«МАЭС-1» ЖШС
«Екібастұз станциясы МАЭС-2» АҚ
«АлЭС» АҚ
Заңнамаға7 сәйкес «Мойнақ СЭС» АҚ, «Шардара СЭС» АҚ және «АлЭС» АҚ үшін 2022 жылы қуатқа жеке тарифтер белгіленді.
"Шардара СЭС" АҚ үшін қуат көлемі 61 МВт, «Мойнақ СЭС» АҚ үшін – 289 МВт құрады. Бұл тарифтер кәсіпорындарға электр станциясын («МСЭС» АҚ) салу, жабдықты жаңғырту «ШарСЭС» АҚ) үшін, сондай-ақ инвестициялық бағдарламалар үшін («АлЭС»АҚ) бұрын алынған нысаналы қарыздарды қайта қаржыландыру үшін пайдаланылған қарыз қаражатын қайтаруды қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
2022 жылдың қорытындысы бойынша «Самұрық-Энерго» АҚ тұтынушыларына электр энергиясын сату көлемі 35,4 млрд кВтсағ (оның ішінде электр энергиясын экспорттау) құрады. Ішкі нарықта сатылымның өсуі 102,5% немесе 0,87 млрд кВтсағ құрады.
Сондай-ақ есепті кезеңде электр энергиясын сату көлемін ұлғайту және «Самұрық-Энерго» АҚ экспорттық әлеуетін барынша пайдалану мақсатында Қырғыз Республикасына 473,2 млн кВтсағ көлемінде электр энергиясын экспорттау жүзеге асырылды.
Тарифтік саясат
Компанияның энергия өндіруші кәсіпорындары үшін электр энергиясына тарифтерді 2020 жылы уәкілетті органдар 2025 жылға дейінгі кезеңге бекітті. ҚР «Электр энергетикасы туралы» Заңының 12-1-бабының 2-тармағына сәйкес, қажет болған жағдайда электр энергиясына тарифтер жыл сайын түзетіледі.
2022 жылы соңғы тұтынушылар үшін электр энергиясының тарифі мыналарды ескере отырып қалыптасты:
- энергия өндірушінің сату бағасы (шекті тариф және өтпелі үстеме)
- ұлттық желі бойынша электр энергиясын беру бағасы
- ӨЭК желілері бойынша беру және тарату бағалары
- реттеу, теңгерімдеу және диспетчерлеу жөніндегі қызметтердің құны
- электр қуатының дайындығын қамтамасыз ету жөніндегі қызметтердің құны
* ЭЖҰ ілеспе қызметтеріне KEGOC қызметтеріне (диспетчерлендіру, теңгерімдеу), КОРЭМ қызметтеріне, қуатты реттеу женіндегі қызметтерге, сондай-ақ электр куатының әзірлігін қамтамасыз ету женіндегі қызметтерге арналған шығыстар кіреді.
** ЭЖҰ үстемеақысы электр энергиясын сатып алу мен берудің бекітілген және нақты бағасы арасындағы айырманы өтеу ретінде кірістерді түзетуді, сондай-ақ өзге де залалдарды (тұтынушылардың элекстр энергиясына сараланған тарифтерді және электр куатының
әзірлігін қамтамасыз ету жөніндегі қызметтерді қолданудан болған залалдарды) қамтиды.
Жылумен жабдықтау жүйелерінің құрылымы үш сектордан тұрады: жылу энергиясын өндіру, беру (жылу энергиясын бөлу мен өткізуді қоса алғанда) және жылу энергиясын тұтыну. Қазақстанның жылу энергиясы нарығы-бұл бөлшек тұтынушының жылу энергиясын жеткізушіні таңдауға практикалық мүмкіндігі жоқ бөлшек сауда секторы.
Заңнама табиғи монополия субъектісі болғандықтан, жылу энергиясын өндіретін ұйымдар үшін тарифтердің ұзақ мерзімді (5+ жыл) шекті деңгейлерін оларға инвестициялық құрамдас бөлікті қоса және шығындарды жыл сайын индекстей отырып бекітуді көздейді. Шекті тарифтерді ТМРК (КРЕМ) бекітеді, ал тарифтерді қайта қарау жылына бір рет жүргізіледі. Сонымен қатар, станция шығындары объективті себептермен өскен жағдайларда тарифтерді өзгертусіз (ұлғайтусыз) сақтау тәуекелдері бар.
2019 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚР-да электр қуатының нарығы жұмыс істей бастады. Қуат нарығының іске қосылуымен станциялар үшін 2020 жылы электр энергиясына орташа өлшенген тарифтер 2020 жылғы 1 шілдеден бастап түзетілген шекті тарифтер мен қуатқа жеке тарифтерді енгізудің іске қосылуын ескере отырып өсті.
ҚР ЭМ-нің станциялар үшін тапшы тарифтерді бекітуіне байланысты нормативтік актілерге сәйкес, ЭӨҰ ҚР ЭМ-ге электр энергиясына шекті тарифтерді түзетуге өтінімдер ұсынды. Нәтижесінде 2020 жылғы 1 шілдеден бастап ҚР ЭМ электр энергиясына шекті тарифтерді бекітті, олар 2021 жылғы 31 наурызға дейін қолданыста болды.
Пайда нормасын айқындау әдістемесінің бекітілгенін ескере отырып, (Энергетика министрінің 11.03.2021 ж. №76 бұйрығына сәйкес өзгерістермен 22.05.2020 ж. №205 бұйрығы) – ЭӨҰ шекті тарифтеріне 2021 жылғы 1 сәуірден бастап ҚР Энергетика министрінің 30.03.2021 ж. бұйрығына сәйкес пайда нормасы енгізілді.
«ЖЭК-ті пайдалануды қолдау туралы» ҚР Заңына сәйкес, 01.07.2021 ж. бастап ЭӨҰ-ның электр энергиясына босату тарифінде ҚР-дағы ЖЭК-ті қолдауға жұмсалған шығындар және шартты тұтынушылар болып табылатын ЭӨҰ электр энергиясына босату көлемдері негізінде «ЖЭК-ті қолдау жөніндегі ЕАҚО» ЖШС есептеген ЖЭК пайдалануды қолдау-ға 1,57 теңге/кВтс деңгейінде үстемеақы ескеріледі. ЖЭК толассыз үстемесін енгізуді ескере отырып, ҚР Энергетика министрінің 24.06.2021 ж. №211 бұйрығымен ЭӨҰ электр энергиясына жаңа шекті тарифтер бекітілді. 2022 жылы өтпелі үстемеақы 1,58 теңге/кВтсағ құрады.
Төмендегі кестелер EPO үшін 2022 жылға дейін жұмыс істеген электр энергиясының шекті тарифтерін ұсынады.
ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫНА ШЕКТІ ТАРИФТЕР, ТЕҢГЕ / КВТСАҒ
| ЭӨҰ атауы | Бекітілген тариф 01.01.202230.06.2022 | ЭМ-нің 01.07.2022 ж. бастап үстеме ақысыз бекітілген тарифтері | ЖЭК үстемесі | ЖЭК үстемесін ескере отырып тарифтер | 01.01.2022 ж. бастап бекітілген тарифке өсім %-ы |
|---|---|---|---|---|---|
| «МАЭС-1» ЖШС | 5,90 | 5,90 | 1,58 | 7,48 | - |
| «МАЭС-2» АҚ | 8,59 | 8,59 | 1,58 | 10,17 | - |
| «АлЭС» АҚ | 10,23 | 11,19 | 1,58 | 12,77 | 9,4% |
| «МСЭС» АҚ | 10,90 | 11,71 | 1,58 | 13,29 | 7,4% |
| «ШарСЭС» АҚ | 8,77 | 9,82 | 1,58 | 11,40 | 12,0% |
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2022 жылға арналған іс-қимыл Бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарының жобасы шеңберінде инфляцияға қарсы күрес шеңберінде электр энергиясын өндіруге арналған энергия өндіруші ұйымдардың шекті тарифтерінің деңгейлерін 2021 жылғы деңгейде 180 күн мерзімге сақтау жөніндегі ұсыныс қаралды. Нәтижесінде шекті тарифтердің өсуі 01.07.2022 ж. дейін кейінге қалдырылды.
Тарифті ұлғайтуға берілген өтінімдер негізінде ҚР ЭМ 30.06.2022 ж. №226 Бұйрығымен «ШарСЭС» АҚ үшін 12%, «АлЭС» АҚ және «МСЭС» АҚ үшін тиісінше 9,4% және 7,4% шекті тарифтерді бекітті.
2020 жылдан бастап ҚР Энергетика министрлігі ауқымды инвестициялық жобаларды жүзеге асыратын станциялар үшін МСЭС АҚ, "ШарСЭС" АҚ, «АлЭС» АҚ және «МАЭС-1» ЖШС үшін инвестициялық тарифтерді бекіту бойынша жұмыс жүргізуде.
28.02.2021 ж. «МАЭС-1» ЖШС ҚР энергетика министрлігімен 2025-2031жж.кезеңіне айына 1 199 мың теңге /МВт мөлшерінде тариф белгілей отырып, №1 энергоблокты қалпына келтіру жобасы бойынша жаңғыртуға, реконструкциялауға, кеңейтуге және жаңартуға 476,6 МВт қызмет көлеміне есептегенде инвестициялық келісім жасалды.
ЖАСАЛҒАН ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ КЕЛІСІМДЕРДІҢ ПАРАМЕТРЛЕРІ, МЫҢ ТЕҢГЕ /МВТ*АЙ.
| ЭҰО атауы | Көлем | 2022 жылға жеке тариф8 | Кезең |
|---|---|---|---|
| «АлЭС» АҚ | 69,5 МВт | 3 139,20 | 2020-2024 гг. |
| «МСЭС» АҚ | 298 МВт | 2 563,67 | 2020-2026 гг. |
| «ШарСЭС» АҚ | 61 МВт | 3 867,98 | 2020-2028 гг. |
| «МАЭС-1» ЖШС | 476,6 МВт | 1 199 | 2025-2031 гг. |
| «ЕСМАЭС-2» АҚ | 576 МВт | 5 372 | 2027-2036 гг. |
Екібастұз станциясы МАЭС-2 АҚ 26.01.2021 ж. «3 энергия блогын орнатумен ЕМАЭС-2 кеңейту және реконструкциялау» жобасын іске асыру бойынша жеке тарифті бекітуге нарық Кеңесіне (КЭА) өтінім ұсынылды. Нарық кеңесі 29.03.2021 ж. оң ұсыныс алғаннан кейін өтінім ҚР ЭМ қарауына берілді.
2021 жылы ҚР ЭМ шешімі қабылданбағандықтан, 2022 жылғы 27 қаңтарда «Екібастұз станциясы МАЭС2» АҚ «№3 энергия блогын орната отырып, ЕМАЭС-2 кеңейту және реконструкциялау» жобасын іске асыру бойынша қуаттылыққа жеке тариф алуға ҚР Нарық кеңесіне қайта өтінім берді.
2022 жылғы 30 наурызда ҚР нарық Кеңесі Төралқасының отырысы өтті, онда уәкілетті органға (ҚР ЭМ) "№3 ст.энергия блогын орната отырып, Екібастұз МАЭС-2 кеңейту және реконструкциялау"инвестициялық бағдарламасын ұсыну және қарауға жіберу туралы шешім қабылданды. Осы өтінім бойынша шешім қабылданбады, ҚР ЭМ 2022 жылы инвестициялық келісімдер жасасуды жоспарлаған ЭБҰ (энергия беруші ұйымдар) тізімі жарияланбады.
2023 жылдан бастап электр энергиясы мен қуатқа тарифтер индекстеуді ескере отырып болжанады.
ЖЫЛУ ЭНЕРГИЯСЫН ӨНДІРУГЕ АРНАЛҒАН ТАРИФТЕР, ТЕҢГЕ / ГКАЛ
| Атауы | 2020 нақты | 2021 нақты | 2022 нақты | 2023 болжам | 2024 болжам |
|---|---|---|---|---|---|
| «Алматы электр станциялары» АҚ | 3 441 | 3 392 | 3 782 | 4 031 | 4 350 |
| «Екібастұз станциясы МАЭС-2» АҚ | 697 | 772 | 812 | 873 | 906 |
| «Екібастұз МАЭС-1» ЖШС | 367 | 233 | 221 | 233 | 233 |
Табиғи монополия субъектісі ретінде заңнама жылу энергиясын өндіретін ұйымдар үшін инвестициялық құрамдас бөлікті қоса отырып және жыл сайынғы шығындарды индекстей отырып, тарифтердің ұзақ мерзімді (5+ жыл) шекті деңгейлерін бекітуді көздейді.
Шекті тарифтерді Табиғи монополияларды реттеу және бәсекелестікті қорғау комитеті бекітеді. Алайда, тарифтерді ұлғайту жылына бір реттен жиі емес жүргізіледі және объективті себептер бойынша станция шығындарының өсуі жағдайында тарифтерді ұлғайтусыз сақтау тәуекелдері бар.
«АлЭС» АҚ үшін ҚР Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу комитетінің (бұдан әрі – ТМРА) Алматы қаласы бойынша №141-ОД және Алматы облысы бойынша департаменттерінің 29.11.2021 ж. №267-ОД бірлескен бұйрығымен 01.01.2022 ж. бастап қолданысқа енгізіле отырып, 2022-2026 жылдарға арналған жылу энергиясын өндіру жөніндегі реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтер бекітілді, 2022 жылға қолданыстағы тарифке өсім 8,6% құрады.
Стратегиялық тауар құнының – жылу энергетикалық компаниялар үшін тауарлық газды сатудың бөлшек сауда бағасының өзгеруіне байланысты, ҚР ҰЭМ ТМРКД Алматы қаласы бойынша 2022 жылғы 26 тамыздағы № 97-НҚ және Алматы облысы бойынша 2022 жылғы 27 тамыздағы № 92-НҚ бірлескен бұйрығымен 20222026 жылдарға арналған жылу энергиясын өндіру бойынша реттеліп көрсетілетін қызметтерге тарифтер 2022 жылғы 1 қыркүйектен бастап қолданысқа енгізіле отырып, 01.01.2022 жылғы тарифке өсім 6,8% құрап бекітілді.
ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН БЕРУ ҚЫЗМЕТТЕРІНЕ ТАРИФТЕР, ТЕҢГЕ / КВТСАҒ
| Атауы | 2020 нақты | 2021 нақты | 2022 нақты | 2023 болжам | 2024 болжам |
|---|---|---|---|---|---|
| «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ | 5,95 | 6,07 | 6,58 | 7,33 | 8,27 |
Табиғи монополия субъектісі болып табылатын «Алатау Жарық Компаниясы» АҚ үшін 17.05.2021 ж. ТМРКД-нің бұйрығымен 2021 ж.1 маусымынан бастап тариф қолданысқа енгізіле отырып, 2021 ж. кезеңіне шекті тариф бекітілді, 2022 жылға бекітілген тариф 7% қолданыстағы тарифке өсіммен 6,52 теңге/кВтсағ құрайды.
«АлЭС» АҚ («АЖК» АҚ үшін стратегиялық тауар-электр энергиясы) тарифтерінің өзгеруіне байланысты «АЖК» АҚ 15.07.2022 ж. № 14-4304 хатымен 2022-2026 жылдарға арналған электр энергиясын беру тарифін өзгертуге өтінім жолдады.
Өтінімді қарау қорытындысы бойынша Алматы қ. ТМРКД-нің 18.08.2022 ж. №89-НҚ бұйрығы алынды, онда 01.09.2022 ж. бастап қолданысқа енгізіле отырып, 2022-2026 жылдарға арналған тарифтер мен тарифтік сметаның шекті деңгейлері бекітілді. 01.09.2022 ж. бастап бекітілген тариф 6,69 теңге кВтсағ құрайды, 2022 жылдың басындағы тарифке өсім 2,6% құрады.
ЭЖҰ ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨТКІЗУ ТАРИФТЕРІ, ТЕҢГЕ / КВТСАҒ
| Атауы | 2020 нақты | 2021 нақты | 2022 нақты | 2023 болжам | 2024 болжам |
|---|---|---|---|---|---|
| «АлматыЭнергоСбыт» ЖШС | 17,66 | 18,69 | 20,09 | 23,77 | 26,71 |
«АлматыЭнергоСбыт» ЖШС энергиямен жабдықтаушы компаниясы қоғамдық маңызы бар нарықтың субъектісі болып табылады және оны уәкілетті орган да реттеуге тиіс. Тарифтің есебіне операциялық, қаржылық және инвестициялық компоненттер енгізілген.
Өңірлерде халықтың әлеуметтік тұрақтылығын сақтау мақсатында Реттеушінің тарифтердің өсуін жасанды тежеу тәуекелдері бар. Жеке тұлғалар үшін тұтыну нормалары бойынша саралау сақталды, заңды тұлғалар үшін электр энергиясын жеткізу орташа өткізу тарифтері бойынша жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Президентінің елдегі әлеуметтік-экономикалық жағдайды тұрақтандыру жөніндегі тапсырмаларына және 2022 жылғы 1 шілдеге дейін 180 күн мерзімге халық үшін коммуналдық тарифтерді көтеруге мораторий енгізуге байланысты 2022 жылға арналған тарифті ұлғайтуға өтінім беру 2022 жылғы 1 шілдеге дейін кейінге қалдырылды.
ТМРКД 2022 жылғы 26 тамызда 01.09.2022 ж. бастап бағаны 21,16 теңге/кВтсағ дейін немесе оны 01.07.2021 ж. бастап энергия көздері тарифтерінің ұлғаюын ескере отырып, қолданыстағы деңгейдің 7,2% пайызына көтеру туралы Дәлелді қорытынды жіберді.
КӨМІР САТУ БАҒАСЫ, ТЕҢГЕ/ТОННА
| Атауы | 2020 нақты | 2021 нақты | 2022 нақты | 2023 болжам | 2024 болжам |
|---|---|---|---|---|---|
| «Богатырь Көмір» ЖШС | 2 311 | 2 292 | 2 669 | 3 337 | 3 458 |
«Богатырь Көмір» ЖШС көмірді өткізу бағасын ҚР тұтынушылардың 3 тобы үшін үшін дербес-прейскурантпен бекітіледі (ҚТЖ жанасу станциясындағы энергетика, көмір жинау станциясындағы энергетика, коммуналдық-тұрмыстық қажеттіліктер). Реттеу ҰЭМ ТМРБҚК Кәсіпкерлік кодексінің негізінде жүзеге асырылады.
Қазақстанның көмір нарығы
Қазақстандағы энергетикалық көмір нарығы фрагменттілігімен ерекшеленеді. Негізгі ірі ойыншылар-«Богатырь Көмір» ЖШС («Самұрық-Энерго» АҚ және «РУСАЛ» ОК), «ЕЭК» АҚ және «Шұбаркөл Көмір» АҚ («ERG»), «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС, «Қаражыра» АҚ, «Ангренсор Энерго» ЖШС.
Ұлттық статистика бюросының ақпараты бойынша, 2022 жылғы қаңтар-желтоқсанда Қазақстанның көмір өндіруші кәсіпорындары 113,93 млн тонна тас көмір өндірді, бұл 2021 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2% ға артық.
КӨМІР ӨНДІРУ, МЛН ТОННА
| Көрсеткіштер | 2020 | 2021 | 2022 | Δ, 2022-2021,% |
|---|---|---|---|---|
| Павлодарская облысы | 67,05 | 66,93 | 68,39 | 2,2 % |
| Қарағанды облысы | 33,61 | 35,36 | 34,28 | -3,1 % |
| Шығыс Қазақстан облысы | 8,39 | 8,80 | 8,83 | 0,3 % |
| Барлығы | 109,22 | 111,74 | 113,93 | 2 % |
Есепті кезеңнің қорытындысы бойынша «Богатырь Көмір» ЖШС 42,47 млн тонна көмір өндірді, бұл 2021 жылмен салыстырғанда 4,8% ға аз. Бұл ретте компанияның 2022 жылдың қорытындысы бойынша өндірудегі үлесі ҚР көмір өндірудің жалпы көлемінің 37,3% және Екібастұз көмір бассейнінде өндірілетін көмір көлемінің 62,1% құрады.
«БОГАТЫРЬ КӨМІР» ЖШС САТҚАН КӨМІР, МЫҢ ТОННА
| Көрсеткіштер | 2021 | 2022 | Өзгерістер 2022-2021 |
|---|---|---|---|
| Ішкі нарық | 34 939 | 32 325 | -5% |
| Экспорт | 9 802 | 10 084 | |
| Барлығы | 44 741 | 42 409 |
2022 жылдың қорытындысы бойынша көмірді өткізу көлемі 42 409 мың тоннаны құрады, бұл ұқсас кезеңнен 5% ға немесе 2 331 мың тоннаға аз (ішкі нарықта көмірді өткізу көлемінің 2 614 мың тоннаға немесе 7% ға төмендеуі және көмірді экспортқа өткізу көлемінің 282 мың тоннаға немесе 3% ға ұлғаюы). 2022 жылы аршу коэффициенті 0,78 м3 / тоннаны, ұқсас кезеңде 0,73 м3 / тоннаны құрады.
Болашақ кезеңге болжам:
2023 жылға арналған болжамда көмірді өткізу көлемі 1 891 мың тоннаға немесе 2022 жылға қарағанда 4% ға ұлғаяды.
«Богатырь Көмір» ЖШС көмірін ірі тұтынушыларының қатарында Астана, Алматы, Қарағанды, Петропавл, Павлодар, Степногорск қалаларының энергожүйесі, Екібастұз қаласындағы МАЭС-1, МАЭС-2 бар.
Көмірді сатып алушылар (электр станциялары) көмірді Екібастұз станциясынан («Богатырь Көмір» ЖШС) межелі жерге тасымалдауды дербес ұйымдастырады және төлейді. Тасымалдау шарттары вагондардың иелерін (операторларын) тартатын экспедиторлармен жасалады.
Ауылдық жерлерде орналасқан шағын қазандықтар үшін Екібастұз көмірі паспорттық отын болып табылады. Коммуналдық-тұрмыстық көмірді тиеп-жөнелту биржалық мәмілелер қорытындысы бойынша: теміржол және автомобиль көлігімен жүзеге асырылады.
2022 жылы «Богатырь Көмір» ЖШС көмірді сату көлемі 2021 жылмен салыстырғанда 5,2% ға (2,33 млн тонна) төмендеді.
КӨЛЕМІ ТҰТЫНУШЫЛАРҒА КӨМІР САТУ, МЛН ТОННА
| Облыс | 2020 | 2021 | 2022 |
|---|---|---|---|
| «АлЭС» АҚ | 3,29 | 3,00 | 3,00 |
| ТОО «Караганда Энергоцентр» ЖШС | 3,50 | 2,78 | 2,31 |
| «Астана-Энергия» АҚ | 3,84 | 4,33 | 3,96 |
| «Павлодарэнерго» ПТЭЦ-2, 3 АҚ | 2,49 | 2,86 | 2,83 |
| «Степногор ЖЭО» ЖШС | 0,95 | 1,00 | 0,80 |
| «Екібастұз МАЭС-1» ЖШС | 11,55 | 13,37 | 13,10 |
| «Екібастұз станциясы МАЭС-2» АҚ | 3,01 | 3,68 | 3,37 |
| ТОО «Bassel Group LLS» ЖШС | 0,54 | 0,42 | 0,47 |
| «СевКазЭнерго» АҚ | 2,77 | 2,25 | 1,44 |
| «Экибастузтеплоэнерго» ЖШС | 0,48 | 0,54 | 13,10 |
| «Кокш. Жылу» ШЖҚ МКК | 0,32 | 0,34 | 0,32 |
| Комбыт | 0,64 | 0,39 | 0,19 |
| ҚР ішкі нарығына барлығы | 33,38 | 34,94 | 32,32 |
| Рефтинск ГРЭС-і | 10,06 | 9,80 | 10,08 |
| Ресей Федерациясына барлық экспорт | 10,06 | 9,80 | 10,08 |
стратегиясы
«Самұрық-Энерго» АҚ Даму стратегиясы
2021 жылғы 29 қазанда «Самұрық-Энерго» АҚ Директорлар кеңесінің шешімімен ұлттық энергия қауіпсіздігі жүйесін стратегиялық жоспарлау саласындағы мемлекеттік саясатты, жалғыз акционердің негізгі стратегиялық бағыттарына, мақсаттары мен міндеттеріне сәйкес келетін электр энергетикасы саласын дамытуды ескеретін «Самұрық-Энерго» АҚ-ның 2022-2031 жылдарға арналған жаңа Даму стратегиясы бекітілді.
«САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ СТРАТЕГИЯЛЫҚ МАҚСАТТАРЫ
Компанияның стратегиялық мақсаттары мен міндеттерін анықтау lPESTE талдауы, макроэкономикалық және салалық тенденцияларды талдау және ішкі ортаны талдау негізінде құрылады.
Миссияны тиімді іске асыру үшін жаһандық, ұлттық және корпоративтік деңгейлердегі сын-қатерлер мен мүмкіндіктерді ескере отырып, Компания ESG призмасы арқылы қолда бар ресурстарды барынша тиімді пайдалана отырып, компанияның үш стратегиялық мақсатына қол жеткізуді қамтамасыз ететін өзі үшін үш негізгі басымдықты айқындады.
Стратегиялық мақсаттарды іске асыру үшін негізгі басымдықтарды ескере отырып, Компания стратегиялық даму шеңберінде орындайтын 19 негізгі бастама/міндеттерді айқындады.
«Самұрық-Энерго» АҚ Даму стратегиясының негізгі ESG қағидаттары:
- Директорлар кеңесі, атқарушы орган және персонал деңгейінде орнықты даму қағидаттарын ұстану
- Экономика, экология, әлеуметтік мәселелер сияқты құрамдас бөліктер бойынша ішкі және сыртқы жағдайды талдау
- Әлеуметтік, экономикалық және экологиялық салалардағы орнықты даму аясындағы тәуекелдерді анықтау
- Мүдделі тараптардың картасын құру
- Орнықты даму саласындағы қызметтің мақсаттары мен негізгі көрсеткіштерін айқындау, іс-шаралар жоспарын әзірлеу және жауапты тұлғаларды анықтау
- Тәуекелдерді басқару, жоспарлау, адам ресурстарын басқару, нвестициялар, есеп беру, операциялық қызмет және басқаларын қоса алғанда, негізгі процестерге, сондай-ақ Даму стратегиясы мен шешім қабылдау процестеріне тұрақты дамуды интеграциялау
- Тұрақты даму саласындағы лауазымды тұлғалар мен қызметкерлердің біліктілігін арттыру
- Тұрақты даму саласындағы іс-шараларға тұрақты мониторинг жүргізу және бағалау, мақсаттар мен тиімділікке қол жеткізуді бағалау, түзету шараларын қабылдау, тұрақты жақсарту мәдениетін енгізу
«Самұрық-Энерго» АҚ даму стратегиясын іске асыру
Компанияның стратегиялық көрсеткіштері жақсару үрдісін көрсетеді. Өсудің негізгі факторлары ішкі нарықта электр энергиясы мен қуаттарды өткізу көлемін ұлғайту, қуатқа жеке тарифтер алу, технологиялық қажеттіліктерге отын мен судың үлестік шығыстарын қысқарту, отын-энергетикалық ресурстар мен энергия үнемдеуге шығындарды оңтайландыру, сондай-ақ борыштық жүктемені азайту болып табылады.
ҚЫЗМЕТТІҢ СТРАТЕГИЯЛЫҚ КӨРСЕТКІШТЕРІ9
| Көрсеткіштер | 2020 нақты | 2021 нақты | 2022 нақты | 2024 болжам | 2027 болжам | 2031 болжам |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Көміртегі ізін азайту, тонна | - | 32 951 527 | 31 978 243 | - | - | ≥(-10%) к 2021 |
| Еңбек өнімділігі10, мың теңге/ адам | - | 10 154 | 13 273 | 1,1х к 2021 | 1,2х к 2021 | 1,5х к 2021 |
| Стратегиялық ROI НҚК активтерді сату жағдайында қолданылатын болады | - | - | -12% | >СоЕ | >СоЕ | >СоЕ |
| Таза активтердің құны (NAV), млн теңге | 400 623 | 412 899 | 442 753 | 1,2х к 2021 | 1,25 к 2021 | 2х к 2021 |
| Қарыз/EBITDA (арақатынасы) | 2,67 | 2,41 | 1,90 | ≤3,5 | ≤3,5 | ≤3,5 |
| Корпоративтік басқару рейтингі | - | ВВ | - | ВВВ | А | АА |
| Шикізаттық емес тауарлар мен қызметтерді шығару (мың теңге) | - | 332 537 144 | 381,5 | 1,1х к 2021 | 1,2х к 2021 | 1,5х к 2021 |
Негізгі стратегиялық мақсаттарға және дамудың 19 негізгі бастамалары мен міндеттеріне сәйкес, есепті кезеңде Компания негізгі стратегиялық мақсаттарға қол жеткізуге бағытталған іс-шараларды енгізді және жобаларды іске асырды. Барлық бастамалар мен міндеттер «Самұрық-Қазына» Ұлттық әл-ауқат қорының (SKKZ) бастамаларына сәйкес әзірленді.
 |
2022 ЖЫЛЫ ДАМУ СТРАТЕГИЯСЫН ІСКЕ АСЫРУ | ||
| Стратегиялық мақсат | Міндеттер | Іс-шаралар | Орындау бойынша түсініктемелер |
 Көміртегі ізін нетто азайту |
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЖАУАПКЕРШІЛІК | МАЭС-1, МАЭС-2, АлЭС станцияларында қоршаған ортаға эмиссиялар мониторингінің автоматтандырылған жүйесін орнату. | ЖСҚ әзірлеуге шарттар жасалды. Жабдықты жеткізу және жабдықты монтаждау үшін дайындық жұмыстары жүргізілуде. |
| Төмен эмиссиялы құйынды шаң көмір оттықтарын қолдану. | ЖСҚ әзірлеуге шарт жасалды. | ||
| ҒЗТКЖ | Көміртекті ұстау және сақтау технологиясы (CCS), көмір химиясы өнімдерін алу (ҒЗТКЖ). | Техникалық ерекшелік бекітілді, тендер жарияланды. | |
| ЖАСЫЛ ҚАРЖЫЛАНДЫРУ | «Жасыл» қаржыландыру құралдарын пайдалану. | Қоғам жасыл облигациялар шығаруды жүзеге асырды. Түсімдерді пайдалану/бөлу және қаржыландырылатын «жасыл» жобалардың әсері туралы есеп AIX сайтында және Қоғамның корпоративтік сайтында дайындалып, жарияланды. | |
| РЕСУРС ҮНЕМДЕУ | МАЭС-2 «Тазартылған суды қайтару сорғы станциясының құрылысы». | ЖСҚ әзірлеуге шарт жасалды. | |
| ДЕКАРБОНИЗАЦИЯ | ЖЭК объектілерінен көміртегі бірліктерін (офсеттерді) сату. | Жобалық құжаттама мен мониторинг жоспарын қоршаған ортаны қорғау саласындағы уәкілетті орган мақұлдады. Офсеттік бірліктер алынды және шотқа аударылды. | |
 Өнімділікті арттыру |
АДАМИ КАПИТАЛДЫ ДАМЫТУ | Жұмысшылар үшін қолайлы жағдай жасау. | Корпоративтік мәдениетті диагностикалау және дамыту бойынша консультациялық қызметтерді сатып алу Қормен келісілмеген. |
| Ішкі таланттарды сақтау және жоғары кәсіби кадрларды тарту. | Негізгі лауазымдардың жаңа редакциядағы тізбесі, таланттар пулы «Самұрық-Энерго» АҚ Басқармасы тарапынан бекітілді. | ||
| Компаниядағы әлеуметтік кепілдіктер мен әлеуметтік тұрақтылықты қамтамасыз ету. | Компаниялар тобы бойынша жыл сайын жалақыны индекстеу жүргізіледі. | ||
| ӘЛЕУМЕТТІК ЖАУАПКЕРШІЛІК | Жұмыскерлерге этикалық нормалар мен қағидаттарды, сондай-ақ сыбайлас жемқорлық пен парақорлық фактілеріне мүлдем төзбеушілікті түсіндіруге бағытталған оқыту. | 32 оқыту тренингі/ақпараттық тарату өткізілді. Қоғамның Директорлар кеңесіне тоқсан сайын «Комплаенс» қызметінің есептері шеңберінде осы саладағы іске асырылған ісшаралар туралы ақпарат беріледі. | |
| ІШКІ ЖӘНЕ СЫРТҚЫ НАРЫҚТАРДА ЭЛЕКТР ЭНЕРГИЯСЫН ӨТКІЗУДІ ҰЛҒАЙТУ | 2022 жылы ЖЭК қуатын сату. | 2022 жылы ЖЭК-ті нақты сату көлемі 414,57 млн.кВтсағ құрады. | |
| Қордың компаниялар тобының тұтынушыларына электр энергиясын жеткізуді қамтамасыз ету. | 2022 жылдың қорытындысы бойынша Қордың компаниялар тобының тұтынушыларына 6 165,1 млн. кВтсағ көлемінде электр энергиясын жеткізу қамтамасыз етілді. | ||
| Электр энергиясын қуатты көп қажет ететін өндірістерге жеткізуді қамтамасыз ету (ДҚБО, индустриялық аймақтар және т.б.). | 2022 жылдың қорытындысы бойынша энергияны көп қажет ететін өндірістерді (Ақтоғай КБК және Бозщакөл КБК) электрмен қамтамасыз ету үшін 1 726 млн.кВтсағ көлемінде электр энергиясын жеткізу жүзеге асырылды. | ||
| ІШКІ ЖӘНЕ СЫРТҚЫ НАРЫҚТАРДА КӨМІРДІҢ САТЫЛУЫН ҰЛҒАЙТУ | Ресей Федерациясына байытылмаған көмір экспортын қамтамасыз ету. | 2022 жылдың қорытындысы бойынша байытылмаған көмір экспорты 10 084 мың тонна деңгейінде қалыптасты. | |
| ҚОЛДАНЫСТАҒЫ ҚУАТТАРДЫҢ ОПЕРАЦИЯЛЫҚ ТИІМДІЛІГІН АРТТЫРУ | 2025 жылға дейінгі кезеңде энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру бағдарламасын іске асыру. | 2022 жылы 58 түрлі іс-шара орындалды, «Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобында энергетикалық тиімділікті арттыру жөніндегі шаралардың іске асырылуы | |
| «АЖК» АҚ желілеріндегі технологиялық шығындардың төмендеуі. | Нақты шығындардың төмендеуінен 11,45%-ды, яғни 2020 жылғы шығындар деңгейінен төмен көрсеткішті (нақты 12,6%) құрады. | ||
| АСКУЭ жүйесіің енгізілуі. | Материалдар мен жабдықтар жеткізілді. | ||
| SCADA жедел-диспетчерлік кешені енгізілуі. | Жобаның өзгеруіне байланысты жұмыстар жүргізілген жоқ (жоба бойынша жабдықты орнату көлемі мен орны өзгерді). | ||
| Жабдықтың жөндеу циклін оңтайландыру. | ҚР Әділет министрлігі бұйрықтың жобасын ҚР Энергетика министрлігі жанындағы Атом және энергетикалық қадағалау комитетіне пысықтауға қайтарды. | ||
| ИННОВАЦИЯЛЫҚ ДАМУ | «Северный» кесігінде көмірді құрғақ байытудың 1 кезеңдегі жылу шығару мүмкіндігі 4000 ккал/ кг болатын 3 қабаттық тәжірибелік-өнеркәсіптік (пилоттық) қондырғысын енгізу. | Жобаны қаржыландыруға арналған құжаттар пакеті (ЖСҚ, ТЭН әзірлеу) «Русал ОК-мен келісуге ұсынылды. ЖСҚ әзірлеу 2023 жылға, ҚМЖ 2024 жылға жоспарланған. | |
| ЦИФРЛАНДЫРУ | Деректерді талдау арқылы желілердегі коммерциялық шығындарды талдау. | Жоба аяқталды, іске асырылған жоба туралы есепке қол қойылды. | |
| БИЗНЕС-ПРОЦЕСТЕРДІ ЖЕТІЛДІРУ | Электрондық мұрағат (өндірістік-шаруашылық және қаржы-экономикалық қызметтің барынша тиімділігіне қол жеткізу үшін компания процестерін Реинжинирингілеу ісшарасының бөлігі). | Орындау мерзімі 2023 – 2024 жылдарға ауыстырылды. | |
| Күнделікті бизнеспроцестерді роботтандыру. | Кадрлар бөлімі қызметкерлерінің уақытша ресурстарын босату мақсатында мамандандырылған бағдарламалық қамтамасыз етуді енгізу жолымен кадрлық күнделікті бизнес-процестерді роботтандыру енгізілді. Осы жобаны іске асыру «АлЭС» базасында жүзеге асырылды. | ||
| HSE ОЗЫҚ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ | Жазатайым оқиғаларды азайту үшін қауіпті әрекеттерді/ жағдайлар мен оқиғаларды тіркеу процесін автоматтандыру. | Жобаның іске асырылғаны туралы есеп жоба басқарушы комитетінің отырысында бекітілді. | |
| Озық компаниялармен ынтымақтастық құру, меморандумдар жасасу. | 2022 жылғы наурызда «Самұрық-Энерго» АҚ мен «АрселорМитталТеміртау» АҚ арасында еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы ынтымақтастық туралы Меморандум (БиОТ) жасалды. | ||
 Таза активтердің құнын арттыру |
ҚАРЖЫЛЫҚ ТҰРАҚТЫЛЫҚТЫ АРТТЫРУ | Қордың және/немесе ҚР Үкіметінің тапсырмасына сәйкес кредиторлардың қаржылық ковенанттарының жартыжылдық және жылдық негізде (форс-мажорлық мән-жайлар (карантин, блокаут) кезінде борышты және туындайтын пайыздық шығыстарды тартуды қоспағанда) белгілей отырып, нормативтік мәндерін сақтау. | Компания кредиторларының барлық қаржылық келісімдері сақталады. |
| ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ЖОБАЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУ | 1. 3 энергия блогын салу арқылы «Екібастұз МАЭС-2» станциясын кеңейту және реконструкциялау». | ҚХР-дан жабдықтар жеткізілуде. | |
| 2. «Екібастұз МАЭС-1» қуаттарын кеңейту және реконструкциялау (№1 блокты қалпына келтіру)». | Құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілуде. Іс жүзінде бөлшектеу бойынша – 84,38%, монтаждау бойынша – 65,96 %, жабдықтар мен материалдарды жеткізу бойынша-53,35%, барлығы 75,17% жұмыс орындалды. | ||
| 3. Алматы ЖЭО газдандыру. | Алматы ЖЭО-2 жаңғырту: Еуропалық Қайта Құру және даму
банкінің ережелері бойынша
ЕРС-мердігерді таңдау бойынша
ашық екі кезеңді халықаралық
конкурс жарияланды. Алматы ЖЭО-3: 2022 жылғы 14 желтоқсанда «АлЭС» АҚ маневрлік генерациялау режимімен (9 788 700тг/МВт*ай ҚҚС-сыз) жаңадан пайдалануға берілетін генерациялаушы қондырғыларды салуға аукциондық сауда-саттықтың жеңімпазы деп жарияланды. Банк алдын ала индикативті талдау жүргізді. ЖЭО-1 Қайта құру: 2023 жылғы 4 қаңтарда жобаның ТЭН-на «Мемсараптама» РМК оң қорытындысы алынды. |
||
| 4. Алматы қаласы мен Алматы облысындағы кабельдік желілерді реконструкциялау. | Мемлекет басшысы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне электр энергетикасы, энергия үнемдеу және энергия тиімділігін арттыру, жер қойнауын пайдалану, жергілікті мемлекеттік басқару, Мемлекеттік шекара, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және ғылым мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заңға қол қойды Бұл түзетулер жоба бойынша инвестициялардың қайтарылуын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізуге шарттар жасалды. | ||
| 5. «Богатырь» кесігінің қазіргі заманғы циклдік-ағындық өндіру технологиясына (ТБО) ауысуы. | Техникалық іске қосу 2022 жылғы желтоқсанда жүргізілді. іске қосужөндеу жұмыстары 2023 жылы аяқталады деп жоспарлануда. | ||
| 6. Кенсу өзенінің ағынын қайта көшіру. | Кенсу өзенінің ағынын қайта көшіру жобасын осы активті беруге байланысты QGP PLC жария компаниясы іске асыруы жоспарлануда. Мемлекеттік жеке серіктестік арқылы инвесторды тарту жолымен жобаны іске асыру қарастырылуда. | ||
| 7. Іле өзенінде Кербұлақ СЭС контр реттегішін салу. | Жобаны іске асыруға мүмкіндік беретін тарифті қамтамасыз ету үшін НҚА-ға түзетулер бөлігінде ҚР Энергетика министрлігімен жұмыс жүргізілуде. Жобаны іс жүзінде іске асыру басталды. | ||
| 8. Ерейментау қаласы ауданында қуаты 50 МВт ЖЭС салу. | Қазіргі уақытта кіреберіс және алаң ішіндегі жолдарды салу, жел генераторларына арналған монтаждық алаңдарды (ЖЭУ іргетастарын) орнату, қолданыстағы ЭБЖ-ны қайта құру және КЛ -35 кВ төсеу, сондай-ақ КС-220/35кв (ОПУ, ЦПУ және БӨП ғимараттары) салу бойынша жұмыстар орындалды. | ||
| 9. Шелек дәлізінде қуаты 60 МВт ЖЭС салу. | 2022 жылғы 21 шілде – объектіні пайдалануға қабылдау актісіне қол қойылды | ||
| 10. Алматы облысында қуаты 310 МВт ЖЭС, СЭС гибридті станциясын салу. | 2022 жылғы 12 қыркүйекте «Самұрық-Қазына» АҚ мен PowerChina Resources Limited арасында «Алматы облысында қуаты 310 МВт ЖЭС, СЭС құрама станциясының құрылысын салу» жобасы бойынша ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. | ||
| КОРПОРАТИВТІК БАСҚАРУ | GRI сәйкес жыл сайынғы орнықты даму есебін дайындау. | 2021 жылғы бірлескен жылдық есепті Директорлар кеңесі 27.05.2022 ж. бекітті. | |
| Акционердің корпоративтік басқарудың тәуелсіз диагностикасын жүргізуі және корпоративтік басқаруды жетілдіру жөніндегі орта мерзімді жоспарларды әзірлеу (акционер белгілеген мерзімдерде). | 2022 жылдың 1 тоқсанында Директорлар кеңесінің шешімімен 2022-2023 жылдарға арналған Қоғамның корпоративтік басқаруын жетілдіру жөніндегі жоспар бекітілді, 2022 жылдың қорытындысы бойынша корпоративтік басқаруды жетілдіру жөніндегі жоспардың орындалуы туралы есеп Директорлар кеңесінің шешімімен бекітілді. | ||
| ДК-нің ішкі бағалау құжатына сәйкес Директорлар кеңесін үнемі бағалау (өзін-өзі бағалау, тәуелсіз бағалау). | 2022 жылғы ДК қызметінің өзін-өзі бағалауы 2023 жылдың бірінші тоқсанында жүргізілді. | ||
| Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын іске асыру арқылы имиджді арттыру (жыл сайын). | Ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын іске асыру арқылы имиджді арттыру үшін барлық іс-шаралар өткізіледі. | ||
| ESG рейтингін алу. | ESG рейтингін 2023 жылдың екінші жартысында алу жоспарланып отыр. | ||
қызмет
Компанияның инвестициялық жобалары коммерциялық мақсаттылық және ұзақ мерзімді мүдделер, сондай-ақ капиталдың қайтарымдылығы қағидаттарына негізделеді. Компания ESG қағидаттарын, сондай-ақ тұрақты даму жоспарларын қолдай отырып, өз жауапкершілігін сезінеді және Қоғамның дамуына ықпал етуге ұмтылады.
ESG бағалау кезінде Компания корпоративтік басқару кодексінің ережелерін және БҰҰ-ның Орнықты даму мақсаттары, есептілік жөніндегі Жаһандық бастама, ХҚК мен ЕҚДБ экологиялық және әлеуметтік стандарттары, БҰҰ-ны жауапты инвестициялау қағидаттары және т. б. сияқты халықаралық қоғамдастық таныған үздік халықаралық стандарттарды басшылыққа алады.
«Самұрық-Энерго» АҚ инвестициялық қызметінің басымдықтары
«Самұрық-Энерго» АҚ компаниялар тобының инвестициялық қызметінің басымдығы инвестициялардың коммерциялық мақсаттылығы және олардың ұзақ мерзімді құнды құруға, жаңа технологияларды енгізуге және сапалы жұмыс орындарын құруға бағытталуы болып табылады.
Компанияның инвестициялық қызмет саласындағы көзқарасы тәуекелдерді дұрыс басқару мен ұзақ мерзімді тұрақтылықты қалыптастыру үшін инвестициялық шешімдердегі экологиялық, әлеуметтік және басқарушылық ESG факторларын есепке алуға бағытталған жауапты инвестициялау қағидаттарына негізделген.
Біз трансформациялау бағдарламасын іске асыру шеңберінде инвестициялық қызметті басқарудың үздік тәжірибелерін енгіздік, оның ішінде:
- Компанияның жобалар мен іс-шаралар портфелін басқару, бұл жобалар мен іс-шаралардың жиынтық портфеліндегі тиімді жобалардың үлесін арттыру арқылы қаржы ресурстарын бөлуді едәуір жақсартуға мүмкіндік берді;
- инвестициялық жобаларды іске асыру кезеңінде бақылау деңгейін (бюджеттер, мерзімдер) көтеретін жобаларды басқару.
«Самұрық-Энерго» АҚ инвестициялық қызметінің негізгі қағидаттары:
- ESG параметрлерін инвестициялық талдау және шешім қабылдау процесіне енгізу
- Қазақстан Республикасының заңнамасын сақтау және құпия ақпаратты тиісінше пайдалану
- жалпыға бірдей танылған халықаралық немесе ұлттық аудит стандарттарына сәйкес жылдық есептерді, соның ішінде ESG факторларын қоса алғанда қаржылық есептерді, тұрақты даму туралы есептерді дайындау
- тәуекелдерді сәйкестендірудің, бағалаудың және басқарудың ресімделген жүйесінің болуы
ESG қағидаттарына сәйкес біздің басты артықшылықтарымыз:
- ESG маңызды факторларын, тиісті әлеуетті міндеттемелерді, шығындар мен қаржылық көрсеткіштерге әсерді, сондай-ақ құнды құрудың әлеуетті мүмкіндіктерін түсіну арқылы ақпараттандырылған инвестициялық шешімдер;
- репутациялық немесе заңдық тәуекелдерге ұшырауды барынша азайту;
- Қордың және портфельдік компаниялардың ESG қағидаттарына сәйкестік тиімділігін бағалау және мониторинг жасау үшін барабар жүйелердің болуын, ESG талаптарын сақтауды және олармен байланысты инвестициялық тәуекелдерді басқаруды қамтамасыз ету;
- компаниялармен ESG тәуекелдерін және әсер ету дәрежесін талқылау, бағалау және басқару үшін, сондай-ақ мүмкіндіктерді анықтау және пайдалану үшін тұрақты өзара іс-қимыл жасау үшін негіз қалыптастыру;
- тиісті мүдделі тараптар үшін қажеттіі ESG факторларын қағидаттарға сай қарау мен басқаруды көрсету.
Біз жүргізілген талдау қорытындысы бойынша 2022 жылы компанияның 2022-2031 жылдарға арналған Даму стратегиясына енгізілген күрделі жобалардың, оның ішінде «жасыл» энергияға ауысу жобаларының тізбесін қалыптас¬тырдық. Толығырақ «Самұрық-Энерго» АҚ сайтында тасыуға болады: www.samruk-energy.kz .
Инвестициялық бағдарламаны қаржыландыру Компанияның меншікті қаражаты, халықаралық қаржы ұйымдары мен ҚР екінші деңгейдегі банктерінің қарыздық қаржыландыруы есебінен жүзеге асырылады.
2022 ЖЫЛЫ «САМҰРЫҚ-ЭНЕРГО» АҚ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ БАҒДАРЛАМАСЫН ИГЕРУ ӘДІСІ БОЙЫНША ОРЫНДАУ, МЛН ТЕҢГЕ (ҚҚС-СЫЗ)
| Бағыттар бойынша CAPEX | нақты | болжам | |||
|---|---|---|---|---|---|
| 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | |
| Күрделі салымдардың көлемі, барлығы | 73 232 | 61 698 | 100 580 | 189 900 | 414 670 |
| Инвестициялық жобалар | 40 718 | 25 206 | 58 372 | 135 078 | 360 722 |
| Өндірістік активтерді қолдау | 31 787 | 35 198 | 41 052 | 51 576 | 52 871 |
| Әкімшілік активтерді қолдау | 690 | 1 267 | 1 157 | 2 931 | 1 077 |
| Басқа салымдар | 38 | 26 | 0 | 315 | 0 |
Өндірістік активтерді қолдауға күрделі инвестициялар негізгі және қосалқы жабдықтарды жөндеуге, сондай-ақ электр станциялары жұмысының сенімділігін қамтамасыз ету мақсатында өндірістік сипаттағы негізгі құралдарды сатып алуға бағытталған.
2022 жылы инвестициялық жобаларды іске асыру үшін компания тартқан шетелдік инвестициялар көлемі 587%-ға өсіп, ҚҚС пен 19,37 млрд теңгені құрады («Богатырь–Көмір» ЖШС-нің үлесін есептемегенде-50%, «Жетісу энергиясы» ЖШС-нің үлесін есептемегенде-25%).
Бұл ретте инвестициялық қызметте жұмсалған қаражат көлемі 35% ға төмендегенін көрсетті және ҚҚС – пен 77,3 млрд теңгені құрады. Инвестициялық жобалар бойынша жұмсалған қаражат көлемі ҚҚС-пен 36,5 млрд теңгені құрады, сондай-ақ 2021 жылмен салыстырғанда 49%-ға төмендегенін көрсетті (ЭГРЭС ЕТҰның иелену үлесін ескере отырып-2-50%, ЭС-25%, БК-50%).
2022 жылы іске асырылған инвестициялық жобалар
Есепті кезеңде Компания «Шелек дәлізінде қуаттылығы 60 МВт 300 МВт дейін кеңейту перспективасымен ЖЭС салу» жобасын толық көлемде іске асырды. 2022 жылғы 21 шілдеде объектіні пайдалануға қабылдау актісі алынды, ал 2022 жылғы 12 қыркүйекте объектіні өнеркәсіптік пайдалануға беру бойынша ресми рәсімі өтті.
Жобаны «Самұрық-Энерго» АҚ қытайлық «Power China» корпорациясымен серіктестікте іске асырды және бұл энергетика саласындағы халықаралық ынтымақтастықтың табысты үлгісі болып табылады.
Жаңа станция-әрқайсысы номиналды қуаты 2,5 МВт болатын «GoldWind» компаниясының (әлемдегі жетекші жел турбиналарын өндірушілердің бірі) 24 Жел энергетикалық қондырғысы, бұл жылына қосымша 225,7 млн кВтсағ астам электр энергиясын өндіруге мүмкіндік береді. Бұдан басқа, электр станциясын іске қосу парниктік газдар шығарындыларын 206 мың тоннаға дейін төмендетуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жылына шамамен 89 мың тонна шартты отынды алмастырады.
«Самұрық-Энерго» АҚ инвестициялық жобалары
Есепті кезеңде Қоғам еліміздің өнеркәсіптері мен коммуналдық-тұрмыстық секторларын энергиямен жабдықтау сенімділігін арттыруға, төмен көміртекті даму стратегиясын қамтамасыз етуге, ЖЭК-ті қолдауға, дамытуға және интеграциялауға, Қазақстанның экспорттық әлеуетін, энергия қауіпсіздігі мен энергия тәуелсіздігін арттыруға бағытталған 12 инвестициялық жобаны іске асыруды жалғастырды.
1. «ЖАҢА ЭЛЕКТР СҮЗГІЛЕРІН ОРНАТУ АРҚЫЛЫ № 1 ЭНЕРГИЯ БЛОГЫН ҚАЛПЫНА КЕЛТІРУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсат: «Жаңа электр сүзгілерін орнату арқылы №1 энергия блогын қалпына келтіру» жобасы жаңа электр сүзгілерін орнату арқылы белгіленген қуаты 500 МВт энергия блогын салуға бағытталған, бұл МАЭС-1-дің белгіленген қуатын 4 000 МВт-ға дейін ұлғайтуға мүмкіндік береді.
2022 жылдың нәтижелері: Энергия блогы мен күл ұстағыш қондырғысының негізгі және қосалқы жабдықтарын бөлшектеу. Қазандықты, турбинаны және олардың қосалқы жабдықтарын, генераторды, трансформаторларды, электротехникалық жабдықтарды жеткізу. Қазандық пен электр сүзгілері орнатылды. Турбинаны, қосалқы жабдықты және электротехникалық жабдықты монтаждау бойынша құрылыс – монтаждау жұмыстары жүргізілуде.
Іс жүзінде 75,17% жұмыс орындалды, оның ішінде бөлшектеу бойынша – 84,38%, монтаждау бойынша – 65,96%, жабдықтар мен материалдарды жеткізу бойынша – 53,35%.
Қаржыландыру: Жоба меншікті және қарыз қаражаты есебінен іске асырылады (Халық банкі).
Іске асыру уақыты: 2023 жылдың желтоқсан айы.
2. «ЕКІБАСТҰЗ МАЭС-2 СТАНЦИЯСЫН №3 ЭНЕРГИЯ БЛОГЫН ОРНАТУ АРҚЫЛЫ КЕҢЕЙТУ ЖӘНЕ ҚАЙТА ЖАҢАРТУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: Екібастұз МАЭС-2-ні кеңейту және реконструкциялау, сондай-ақ №3 энергия блогын салу экономиканың барлық секторларын және халықты энергиямен жабдықтау сенімділігін арттыруға, сондай-ақ елдің экспорттық әлеуетін арттыруға мүмкіндік береді.
2022 жылдың нәтижелері: 2022 жылдың қаңтарында нарық Кеңесіне жеке қуат тарифін белгілеу туралы өтінім берілді.
2021 жылы жасалған «КВАРЦ KZ» ЖШС (ҚХР) жабдық жеткізушісімен медиативтік келісімге сәйкес, 2022 жылы станцияға 7 781,6 тонна жабдықтың 2 184,5 (28%) тоннасы жеткізілді. Жабдықты Цзининь қаласынан жеткізу толық көлемде аяқталды. Жабдық Екібастұз МАЭС-2 теңгеріміне қабылданды. Қазіргі уақытта haerbin ERANTEX TECHNOLOGY компаниясымен жабдықты Харбин қаласына жөнелту және қайта орау бойынша келіссөздер жүргізілуде.
2022 жылғы 11 қарашада «КИТ-Холдинг» ЖШС құрамындағы консорциуммен «БелНИПИЭнергопром» ПНИРУПпен бірлесіп «П» сатысының ЖСҚ түзетуге, «Спецстройтехмонтаж-ПВ» ЖШС-мен №1, 2 және 5 ангарлар салуға шарт жасалды. Құрылыс-монтаж жұмыстары жүргізілуде.
2022 жылғы 26 қыркүйекте «Самұрық-Қазына» АҚ мен Қытай машина жасау инжинирингтік корпорациясы (СМЕС Group (ҚХР)) арасында №3 энергия блогын салуға меморандум жасалды.
Қаржыландыру: Қаржыландыру көздері анықталу кезеңінде.
Іске асыру мерзімі: 2006-2026 жж.
3. «БОГАТЫРЬ» КЕСІГІНДЕ КӨМІР ӨНДІРУДІҢ, ТАСЫМАЛДАУДЫҢ, БІРКЕЛКІЛЕНДІРУДІҢ ЖӘНЕ ТИЕУДІҢ ЦИКЛДЫҚ-АҒЫНДЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫНА КӨШУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: көмірді жөнелтудің, ұсақтаудың және тасымалдаудың негізгі тозған құралдарын ауыстыру, сондай-ақ «Богатырь» кесігін көмірді конвейерлік көлікпен жер үсті біркелкілендіру қоймаларына жеткізудің ағындық технологиясына кезең-кезеңмен көшіру, содан кейін оны жер үсті тиеу кешендеріне тиеу кәсіпорынның өндірістік қуатын арттыруға мүмкіндік береді.
2022 жылдың нәтижелері: Thyssenkrupp жабдықтарын жеткізу толық көлемде жүзеге асырылды. Барлық іргелі жұмыстар орындалды. Металл конструкцияларын монтаждау және барлық жабдықтарды ірілендіріп құрастыру аяқталды. Қазіргі уақытта негізгі электр жабдығының құрылыс-монтаждау және іске қосу-баптау жұмыстары (стакер, ұатып қайта тиеу пункттері, көтергіш таспалы конвейер, барабанды реклаймер) орындалады.
«Богатырь Көмір» ЖШС басшылығы 2022-2023 жж.қысқы кезеңде циклдік-ағындық технология бойынша іске қосу-баптау жұмыстарын қатар жүргізе отырып, «ескі технология» бойынша көмір өндіру туралы шешім қабылдады. Осыған байланысты «Южный» қоймасы мен циклдік-ағындық технологияға апаратын автожолдың құрылыс-монтаждау жұмыстарын орындау мерзімі 2023 жылдың көктеміне ауыстырылды. Технологияның техникалық іске қосылуы 2022 жылдың желтоқсанында жүргізілді, циклдік-ағындық технология бойынша іске қосу-баптау жұмыстары аяқталу сатысында жүргізілді.
Қаржыландыру: ЕАДБ (Еуразиялық Даму Банкі) қарыз қаражаты.
Іске асыру мерзімі: 2013-2023 жж.
4. «ЕРЕЙМЕНТАУ ҚАЛАСЫ АУДАНЫНДА ҚУАТЫ 50 МВТ ЖЕЛ ЭЛЕКТР СТАНЦИЯСЫН САЛУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: қуаттылығы 50 МВт Ерейментау қаласы ауданында жел электр станциясын салу жылына шамамен 215 млн кВт*сағ электр энергиясын өндіруге мүмкіндік береді. Сонымен қатар, жаңартылатын энергия көздерін пайдалану электр энергиясын өндіруде көмірсутекті энергия көздерін пайдалану деңгейін төмендетуге ықпал етеді.
2022 жылдың нәтижелері: қазіргі уақытта кіреберіс және алаңішілік жолдарды салу, жел генераторларына арналған монтаждау алаңдарын (ЖЭУ іргетастары) орнату, қолданыстағы ЭБЖ-ны қайта құру және КЛ-35 кВ төсеу бойынша жұмыстар, сондай-ақ КС-220/35кВ (ОПУ, ЦПУ және БӨП ғимараттары) салу бойынша жұмыстар орындалды.
Қаржыландыру: 30% – компанияның меншікті қаражаты, 70% – қарыз қаражаты.
Іске асыру мерзімі: 2014-2024 жж.
5. «АЛМАТЫ ЖЭО-2 НЫСАНЫН ҚОРШАҒАН ОРТАҒА ӘСЕРДІ МЕЙЛІНШЕ АЗАЙТА ОТЫРЫП, ЖАҢҒЫРТУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: Алматы ЖЭО-2 алаңында электр қуаты 600 МВт-қа дейінгі және жылу қуаты 800 Гкал/сағ дейінгі газ турбиналық технологияларды пайдалана отырып, жаңа станция салу станцияның Алматы қаласының экологиялық жағдайына теріс экологиялық әсерін азайтуға мүмкіндік береді. Жоба Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмасын орындау шеңберінде іске асырылуда.
2022 жылдың нәтижелері: 2021 жылғы 30 желтоқсанда Siemens (ГТУ-SGT5-2000E) жабдықтары базасында қолданыстағы инфрақұрылымды пайдалана отырып, Алматы ЖЭО-2 алаңында жаңа газтурбиналық ЖЭО салуды көздейтін жобаның ТЭН «Мемсараптама» РМК оң қорытындысы алынды. Еуропалық Қайта Құру және Даму Банкінің ережелеріне сәйкес технологияны таңдау бойынша түпкілікті шешім EPC-мердігерді конкурстық іріктеу қорытындысы бойынша қабылданады.
2022 жылғы 27 маусымда ТЭН нәтижелері «Самұрық-Қазына» АҚ-ның талап-арызын, ал 2022 жылғы 15 қыркүйекте "Самұрық-Энерго"АҚ-ның Директорлар кеңесін бекітті. 2022 жылдың 27 қазанында EPC-мердігерін таңдау бойынша ашық екі сатылы халықаралық байқау жарияланды. EPC-мердігерді таңдаудың техникалық сипаттамасы және EPC-келісімшарт жобасы FIDIC-тің (халықаралық инженер-кеңесшілер Федерациясы) «сары кітабы» бойынша әзірленген. EPC-келісімшарт жасалады деп күтілуде.
Қаржыландыру: Жаңа газ станциясын салу жөніндегі жұмыстар синдикаттың, жетекші халықаралық және қазақстандық банктер – Еуропалық Қайта Құру және даму банкінің (ЕҚДБ), Азия даму банкінің (АДБ) және Қазақстанның Даму Банкінің (ҚДБ) қаражатын тарта отырып жүзеге асырылатын болады. Қаржыландыру TONIA-ға (Tenge OverNight Index Average) байланысты өзгермелі пайыздық мөлшерлемемен теңгемен жүзеге асырылатын болады.
2022 жылғы 25 қарашада «Алматы электр станциялары» АҚ станциясының иесі мен ЕҚДБ (Еуропалық Қайта Құру және даму банкі) арасында жобаны қаржыландыру туралы кредиттік келісім жасалды. Сондай-ақ, «АлЭС» АҚ мен ҚДБ (Қазақстан Даму банкі) арасында жобаны қаржыландыруды ұсыну жөніндегі ниеттер туралы келісімге қол қойылды.
Іске асыру мерзімі: 2022-2026 жж.
6. «АЛМАТЫ ЖЭО-3 НЫСАНЫН ҚАЙТА ЖАҢАРТУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: Қуаттылығы 545 МВт-қа дейінгі ПМУ құрылысымен Алматы ЖЭО-3ті қайта жаңарту Қазақстанның Оңтүстік аймағында маневрлік қуаттардың тапшылығын ішінара жауып қана қоймайды, сонымен қатар Алматы қаласы мен Алматы өңірінің тұтынушыларын жүктеме кестелері мен температуралық режимдерге сәйкес электр және жылу энергиясымен үздіксіз жабдықтауды қамтамасыз етеді.
2022 жылдың нәтижелері: 2022 жылғы 10 қазанда Siemens (ГТУ-SGT5-2000E) жабдықтары базасында қолданыстағы инфрақұрылымды пайдалана отырып, Алматы ЖЭО-3 алаңында жиынтық қуаты (ISO) 543,6 МВт екі бу-газ энергетикалық блоктарын пайдалана отырып, жаңа станция салу жобасының ТЭН «Мемсараптама» РМК оң қорытындысы алынды. 2022 жылдың қазан-желтоқсан айлары аралығында ТЭН нәтижелерін «АлЭС» АҚ Басқармасы, «Самұрық-Энерго» АҚ Басқармасы, «Самұрық-Энерго» АҚ сотының қоры және СД бекітті. Қазіргі уақытта материалдар «Самұрық-Қазына» АҚ қарауында.
«АлЭС» АҚ жобасы шеңберінде әлеуетті өнім берушілерді алдын ала біліктілік іріктеуді (ККО 2.0) өткізу арқылы «Самұрық-Қазына» АҚ сатып алу тәртібіне сәйкес EPC-мердігер қызметін сатып алуға конкурс өткізу жоспарланған. Қазіргі уақытта «АлЭС» АҚ «Самұрық-Энерго» АҚ және «Самұрық-Қазына Келісімшарт» ЖШС бірлесіп 2.0 әлеуетті өнім берушінің ПКО материалдарын дайындауды жүргізуде. Техникалық ерекшелікті, Тапсырыс берушінің мердігерге қойылатын талаптарын және EPC-келісімшарт жобасын дайындауды аяқтаудың жоспарланған мерзімі-2023 жылғы ІІ тоқсан.
2022 жылғы 14 желтоқсанда «АлЭС» АҚ маневрлік генерациялау режимімен (9 788 700тг/МВт*ай ҚҚС-сыз) жаңадан пайдалануға берілетін генерациялаушы қондырғыларды салуға аукциондық сауда-саттықтардың жеңімпазы деп жарияланды. Жарияланған қуаты-480 МВт. Ал 2023 жылғы 27 қаңтарда «АлЭС» АҚ қол қойған электр қуатының дайындығын қолдау жөніндегі қызметті сатып алу туралы шарт есеп айырысу-қаржы орталығына жіберілді.
Қаржыландыру: Еуразиялық Даму Банкінің қаржыландыруды ұйымдастыру бойынша дайындық іс-шаралары жүргізілуде. Алдын ала индикативті талдау жүргізілді.
Іске асыру мерзімі: 2021-2025 жж.
7. «ҚУАТЫ 200-250 МВТ ПМУ ҚҰРЫЛЫСЫМЕН «АЛЭС» АҚ Б. ОРАЗБАЕВ АТЫНДАҒЫ ЖЭО-1 ҚАЙТА ҚҰРУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: қуаты 200-250 МВт ПМУ құрылысымен Алматы ЖЭО-1 кеңейту Алматы қаласы мен Алматы өңірін жылыту мен электрлендірудің сенімділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
2022 жылдың нәтижелері: 2023 жылғы 4 қаңтарда жобаның техникалық-экономикалық негіздемссіне (ТЭН) «Мемсараптама» РМК оң қорытындысы алынды.
Іске асыру мерзімі: 2021-2026 жж.
8. «ІЛЕ ӨЗЕНІНДЕ КОНТРРЕТТЕГІШ КЕРБҰЛАҚ СЭС-ІН САЛУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы және мақсаты: Қапшағай СЭС төменгі бьефінде қарсы реттегіш су қоймасын құру Қапшағай СЭС-нің апта-тәулік бойында суды әркелкі жіберуін теңестіруге және Қапшағай СЭС-ін Алматы энергожүйесі мен Қазақстанның Оңтүстік энергетикалық аймағы жүйесінің тапшы аймақтарындағы барлық қолда бар қуатты пайдалана отырып, ең жоғары жүктемелерді жабу режиміне ауыстыруға ғана емес, сонымен қатар Іле өзенінің төменгі ағысындағы экологиялық жағдайды жақсартуға арналған.
2022 жылдың нәтижелері: Кербұлақ СЭС құрылысына жер учаскелерін ресімдеу жұмыстары басталды. ТЭН шеңберінде "Қазгидро" ЖШС есептеулеріне сәйкес Кербұлақ СЭС-нің жоспарланған құрылысы ауданында талап етілетін жер бөлудің жалпы ауданы 708,5 га құрайды, оның ішінде: тұрақты жер пайдалануға-488,9 га (СЭС бөгетін, станция мен ОРУ орналастыруға 20 га – Халық банкінде кепілде), уақытша жер пайдалануға – 219,6 га карьер мен құрылысшылар ауылын орналастыру үшін құрылыс кезеңіне.
Қаржыландыру: Қаржыландыру көзін анықтау үшін жоба бойынша инвестицияларды қайтаруды қамтамасыз ету жоспарлануда.
Іске асыру мерзімі: 2011-2027 жж.
9. «АЛМАТЫ ҚАЛАСЫНЫҢ КАБЕЛЬДІК ЖЕЛІЛЕРІН ҚАЙТА ЖАҢАРТУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: кабельдік желілерді реконструкциялау Алматы қаласының өткізу қабілетін 30% ға арттыруға, сондай-ақ «Алматы жарық Компаниясы» АҚ тарату желілеріндегі апаттылықты төмендетуге мүмкіндік береді. Жоба «Қазақстандықтардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған тұрақты экономикалық өсу» ұлттық жобасы аясында бекітілді11.
2022 жылдың нәтижелері: 2022 жылдың 4 сәуірінде жобаны іске асыру «Самұрық-Энерго» АҚ Басқармасының шешімімен мақұлданды. Жобалық-сметалық құжаттама 17 нысан бойынша мақұлданды. Құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізуге шарттар жасалды. Есепті күнге 162,5 км кабельдік желі, 76 бірлік трансформаторлық қосалқы станция (ТП) ауыстырылды. 2023 жылға жобаның ТЭН-ін әзірлеу бойынша жұмыстарды сатып алу және объектілер бойынша ЭБЕАЖ-ін (Энергия ресурстарын бақылау мен есепке алудың автоматтандырылған жүйесі) іске асыру жоспарланған.
Қаржыландыру: Жобаның құрылымына сәйкес қаржыландыруды Екінші деңгейдегі банктен қарыз қаражатын тарта отырып, «Самұрық-Қазына» АҚ-ның жарғылық капиталына қаражатты толықтыру есебінен жүзеге асыру жоспарлануда.
Іске асыру мерзімі: 2022-2030 жж.
10. «КАСКАД СЭС НЫСАНЫН ҚАЙТА ҚҰРУ ЖӘНЕ ЖАҢАРТУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы мен мақсаты: СЭС Каскад СЭС нысанын қайтақұру және жаңғырту станцияны пайдаланудың сенімділігі мен қауіпсіздігін, сондай-ақ белгіленген қуаттың 7,5 МВт-қа өсуін және Алматы қаласы мен Алматы өңірінің тұтынушыларын қамтамасыз ету үшін электр энергиясын өндіруді жылына 41,7 млн кВтсағ-ға ұлғайтуды қамтамасыз етеді.
2022 жылдың нәтижелері: «Самұрық-Энерго» АҚ мен Дүниежүзілік Банктің екіжақты кездесулері шеңберінде жобаның ТЭН-ін әзірлеуді қаржыландыру үшін гранттық қаражат беру туралы келісімге қол жеткізілді.
Қаржыландыру: жобаның ТЭН-ін әзірлеуге Дүниежүзілік Банктің гранттық қаражаты.
Іске асыру мерзімі: 2022-2027 жж.
11. «АЛМАТЫ ОБЛЫСЫНДА ҚУАТЫ 310 МВТ БОЛАТЫН ЖЭС, СЭС ҚҰРАМДАСТЫРЫЛҒАН СТАНЦИЯСЫН САЛУ» ЖОБАСЫ
Жобаның сипаттамасы: ЖЭС, СЭС құрамдастырылған станциясының құрылысы жылына 1 227 млн кВтсағ астам электр энергиясын өндіру арқылы электр энергиясының тапшылығын ішінара жабуға, электр энергиясын өндіру кезінде көмірсутек энергия тасымалдаушыларын пайдалану деңгейін төмендетуге, сондай-ақ Алматы облысындағы экономикалық жағдайды жақсартуға арналған.
2022 жылдың нәтижелері: 2022 жылдың 12 қыркүйегінде «Самұрық-Қазына» АҚ мен PowerChina Resources Limited арасында ынтымақтастық туралы Меморандумға қол қойылды.
Қаржыландыру: Қаржыландыру көзін анықтау үшін Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу жоспарлануда.
Іске асыру мерзімі: 2022-2028 жж.